દુનિયાભરમાં ડીઝલ અને ગેસોલિન જેવા રિફાઈન્ડ પ્રોડક્ટ્સની દૈનિક **1.8 મિલિયન બેરલ**ની અછત સર્જાઈ છે. અમેરિકન રિફાઈનરીઓ **97.4%** ની ક્ષમતાએ કામ કરી રહી હોવા છતાં સપ્લાય ચેઈનમાં વિક્ષેપને કારણે સ્થિતિ ગંભીર છે, જેની સીધી અસર ભારતીય ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર જોવા મળી શકે છે.
ગ્લોબલ એનર્જી માર્કેટમાં અત્યારે એક વિચિત્ર સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ એક રેન્જમાં હોવા છતાં, ડીઝલ, ગેસોલિન અને જેટ ફ્યુઅલ જેવા રિફાઈન્ડ પ્રોડક્ટ્સના માર્કેટમાં મોટું સંકટ ઊભું થયું છે. ઓગસ્ટ 2026 ના અંત સુધીમાં, વૈશ્વિક સ્તરે 1.8 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસની અછત નોંધાઈ છે, જેના કારણે આગામી સમયમાં માંગ વધતા સ્થિતિ વધુ વણસી શકે છે.
આ અછતનું મુખ્ય કારણ શું છે?
આ અસંતુલન પાછળ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને થયેલું નુકસાન અને પ્રાદેશિક સંઘર્ષો મુખ્ય જવાબદાર છે. રશિયાની રિફાઈનિંગ ફેસિલિટીઝ પરના હુમલા અને મધ્ય પૂર્વમાં શિપિંગમાં આવતા અવરોધોને લીધે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. આ ગેપને ભરવા માટે યુએસ રિફાઈનરીઓ પોતાની ક્ષમતાના 97.4% સુધી કામ કરી રહી છે, જે આ વર્ષનું સૌથી ઊંચું સ્તર છે. છતાં પણ યુએસમાં ડિસ્ટિલેટ ઈન્વેન્ટરી તેમના 5 વર્ષની એવરેજ કરતા 14% જેટલી ઓછી છે.
ભારતીય રિફાઈનર્સ અને OMCs પર અસર
ભારતીય રોકાણકારો માટે Reliance Industries, Indian Oil Corp, BPCL, HPCL અને Chennai Petroleum જેવી કંપનીઓ પર નજર રાખવી અત્યંત જરૂરી છે. સામાન્ય રીતે, વૈશ્વિક બજારમાં રિફાઈન્ડ પ્રોડક્ટ્સની તંગી સર્જાય ત્યારે ગ્રોસ રિફાઈનિંગ માર્જિન (GRM) વધે છે, જે આ કંપનીઓ માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
જોકે, સિક્કાની બીજી બાજુ પણ છે. જ્યારે રિફાઈનરીઓ તેની મહત્તમ ક્ષમતા પર કામ કરતી હોય ત્યારે ટેકનિકલ ખામી કે અચાનક પ્લાન્ટ બંધ થવાનું જોખમ વધી જાય છે. વધુમાં, રેડ સીમાં શિપિંગ વીમાના ઊંચા પ્રીમિયમ અને લોજિસ્ટિક્સમાં વિલંબને કારણે નફા પર દબાણ આવી શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે મહત્વના મુદ્દા?
રોકાણકારોએ હવે 'ક્રેક સ્પ્રેડ' (Crude Oil અને રિફાઈન્ડ પ્રોડક્ટ્સ વચ્ચેના ભાવનો તફાવત) પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. જો આ સ્પ્રેડ વધુ રહેશે, તો તે રિફાઈનર્સ માટે સારું રહેશે. જોકે, ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટે ઘરેલુ ઈંધણના ભાવ પર સરકારનું નિયંત્રણ હોય છે, તેથી વૈશ્વિક સ્તરે ભાવ વધે તો તેમના રિટેલ માર્જિન પર દબાણ વધી શકે છે. શિયાળાની સીઝન નજીક આવતા હીટિંગ ફ્યુઅલની વધતી માંગ અને સપ્લાયની સ્થિતિ માર્કેટ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની રહેશે.