સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં ગ્લોબલ ફૂડ પ્રાઈસમાં **૧.૫%** નો વધારો જોવા મળ્યો છે, જેના કારણે વાર્ષિક ફુગાવો વધીને **૫.૮%** થયો છે. 'સુપર' અલ નીનો અને સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધોને કારણે અનાજ અને ખાંડના ભાવ ભડકે બળ્યા છે, જે હવે સેન્ટ્રલ બેન્કો માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
વૈશ્વિક સ્તરે ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ છેલ્લા ચાર વર્ષની સર્વોચ્ચ સપાટી પર પહોંચી ગયા છે. ફૂડ એન્ડ એગ્રીકલ્ચર ઓર્ગેનાઈઝેશન (FAO) ના લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬માં FAO ફૂડ પ્રાઈસ ઈન્ડેક્સ ૧૩૬.૦ પોઈન્ટ પર રહ્યો હતો. આ આંકડો અગાઉના મહિના કરતા ૧.૫% વધારે છે, જ્યારે ગયા વર્ષની સરખામણીએ તે ૫.૮% નો વધારો દર્શાવે છે.
આબોહવા અને ભૌગોલિક તણાવની અસર
આ મોંઘવારી પાછળ બે મુખ્ય કારણો જવાબદાર છે: કુદરતી આફત અને લોજિસ્ટિક્સ. 'સુપર' અલ નીનો ઇફેક્ટ જે ૨૦૨૭ સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે, તેણે ભારત, બ્રાઝિલ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં ખેતી પર ખરાબ અસર કરી છે. પાકનું ઉત્પાદન અને વાવણીના સમયપત્રક ખોરવાઈ ગયા છે. આ સાથે જ બ્લેક સી અને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોએ સપ્લાય ચેઈન ખોરવી નાખી છે, જેના કારણે ખેતરોમાંથી માલ માર્કેટ સુધી પહોંચાડવાનો ખર્ચ વધી ગયો છે.
કયા કમોડિટીઝમાં સૌથી વધુ તેજી?
ખાસ કરીને અનાજ અને ખાંડના ભાવમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં અનાજના ભાવ ૫.૧% વધ્યા છે, જેમાં ઘઉં અને મકાઈ મોખરે છે. ખાંડના ભાવમાં પણ ૬.૧% નો વધારો થયો છે. ફર્ટિલાઈઝર અને ફ્યુઅલના મોંઘા ભાવ પણ અંતે ગ્રાહકો સુધી પહોંચતા ખાદ્ય ચીજોના ભાવમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
ઇકોનોમિક રિસ્ક અને માર્કેટ ઇમ્પેક્ટ
આ સ્થિતિ સેન્ટ્રલ બેન્કો માટે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિ ઉભી કરે છે. જો ફૂડ ઇન્ફ્લેશન સતત વધતું રહેશે, તો વ્યાજ દરો લાંબા સમય સુધી ઉંચા રાખવા પડે તેવી શક્યતા છે. ભારતીય પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોઈએ તો, ગ્લોબલ ફુગાવો ઘરગથ્થુ બજેટ અને CPI (Consumer Price Index) પર સીધી અસર કરે છે. સરકારી પગલાં કેટલીક વસ્તુઓમાં રાહત આપી શકે છે, પરંતુ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનનું સંકટ મોટા પાયે અસર કરી રહ્યું છે.