Whalesbook
વૈશ્વિક બજાર પર દબાણ
અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઇરાન વચ્ચે વધી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ભારે ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. સોમવારે, બ્રેન્ટ ક્રૂડ $119 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયું હતું અને WTI ફ્યુચર્સ પણ લગભગ સમાન સ્તરે પહોંચી ગયા હતા. આ 2022 પછીની સૌથી મોટી અસ્થિરતા છે. બજાર ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુની બંધ થવાના ભયથી ચિંતિત છે, જે વિશ્વના લગભગ એક-પંચમાંશ તેલ અને LNG વેપાર માટે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે. વિશ્લેષકો આ ભાવ વધારામાં ઊંચા ભૌગોલિક રાજકીય જોખમના પ્રીમિયમને મુખ્ય કારણ ગણાવી રહ્યા છે.
G7 દ્વારા રિઝર્વ છોડવાની વિચારણા
આ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા માટે, G7 દેશોના નાણા મંત્રીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા એજન્સી (IEA) સાથે મળીને ઇમરજન્સી ઓઈલ રિઝર્વના સંકલિત ઉપયોગ પર ચર્ચા કરશે. આ દરખાસ્ત 300 થી 400 મિલિયન બેરલ સુધીની હોઈ શકે છે. યુ.એસ. સહિત ત્રણ G7 દેશોએ આ પગલાને સમર્થન આપ્યું છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ઉર્જા બજારોને સ્થિર કરવાનો અને ફુગાવાના દબાણને ઓછું કરવાનો છે. ભૂતકાળમાં, આવા સંકલિત પગલાંઓએ અસ્થાયી રૂપે ભાવને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી છે, જેમ કે 2022 માં રશિયાના યુક્રેન પરના હુમલા પછી જોવા મળ્યું હતું. જોકે, રિફાઇનિંગ ક્ષમતા મર્યાદિત હોય ત્યારે આવા પગલાં કેટલા અસરકારક રહેશે તે અંગે ચર્ચાનો વિષય છે.
ભારતની સ્વતંત્ર ઉર્જા નીતિ
નોંધનીય છે કે, ભારત, જે ઉર્જાનો મોટો ઉપભોક્તા છે, G7 ની આ પહેલમાં ભાગ લેશે નહીં. G7 અથવા IEA ના સભ્ય ન હોવાને કારણે, ભારત પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા માટે પોતાનો માર્ગ અપનાવી રહ્યું છે. સરકારી અહેવાલો અનુસાર, ભારતમાં લગભગ 74 દિવસ માટે ક્રૂડ ઓઈલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા છે. જોકે, અન્ય વિશ્લેષણો સૂચવે છે કે તેની પાસે લગભગ 25 દિવસ ક્રૂડ અને 25 દિવસ રિફાઇન્ડ ઉત્પાદનો છે, જે તેને સપ્લાયના આંચકાઓ સામે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. આ ચીનથી વિપરીત છે, જેની પાસે નોંધપાત્ર રીતે મોટા ભંડાર છે. ભારતની વ્યૂહરચના આંતરરાષ્ટ્રીય રિઝર્વ છોડવા પર આધાર રાખવાને બદલે આયાત સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્યકરણ અને રાજદ્વારી જોડાણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતી જણાય છે.
બજારની ગતિવિધિઓ અને નિષ્ણાતોનું અનુમાન
2026 ની શરૂઆતમાં ઉર્જા ક્ષેત્ર સૌથી મજબૂત પ્રદર્શન કરનારા ક્ષેત્રોમાંનું એક બન્યું છે. S&P 500 એનર્જી સેક્ટર ઇન્ડેક્સ નોંધપાત્ર મજબૂતી દર્શાવી રહ્યો છે. નિષ્ણાતો ક્રૂડ ઓઈલના ભવિષ્યના ભાવ અંગે વિભાજિત છે. કેટલાક 2026 માં નબળા પુરવઠા-માંગના મૂળભૂત કારણોસર ઘટાડાની આગાહી કરી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય લોકો સતત ભૌગોલિક રાજકીય જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને આગાહીઓને ઉપર તરફ સુધારી રહ્યા છે. ING એ આ ઊંચા જોખમોને કારણે તેના ICE Brent 2026 ની સરેરાશ ભાવની આગાહી $62/bbl કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નાણા ભંડોળ (IMF) નો અંદાજ છે કે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં $10 પ્રતિ બેરલનો વધારો વૈશ્વિક ફુગાવામાં 0.4 ટકા પોઈન્ટનો વધારો કરી શકે છે.
ખતરાની ઘંટડી
G7 દ્વારા રિઝર્વ છોડવાની દરખાસ્ત વર્તમાન સંકટનો કાયમી ઉકેલ લાવવાને બદલે માત્ર એક મનોવૈજ્ઞાનિક રમત સાબિત થઈ શકે છે. અમેરિકા-ઇરાન સંઘર્ષ અનિશ્ચિત સમય સુધી લંબાવવાની સંભાવના વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા પર લાંબો પડછાયો પાડી રહી છે. જો હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દ્વારા પુરવઠામાં વિક્ષેપ ચાલુ રહે છે, તો તેલના ભાવ ઊંચા રહી શકે છે, જેનાથી ફુગાવાનું દબાણ વધી શકે છે અને વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ ધીમી પડી શકે છે. ભારતના પ્રમાણમાં નાના રિઝર્વને કારણે તેની નબળાઈ આ સિસ્ટમિક જોખમોને વધુ પ્રકાશિત કરે છે. જ્યારે રિઝર્વ છોડવાથી ભાવમાં અસ્થાયી ઘટાડો થઈ શકે છે, ત્યારે તે રિફાઇનિંગ ક્ષમતાના મૂળભૂત અભાવની ભરપાઈ કરી શકતું નથી અથવા લાંબા સમય સુધી ચાલનારા ભૌગોલિક રાજકીય અવરોધોને દૂર કરી શકતું નથી. આ સૂચવે છે કે વર્તમાન ઉછાળો લાંબા સમય સુધી ભાવના દબાણની શરૂઆત માત્ર હોઈ શકે છે. G7 ના પગલાને બજાર સહભાગીઓ દ્વારા અપૂરતું ગણી શકાય જો તે ઝડપી તણાવ ઘટાડવામાં અથવા તાત્કાલિક ઉપલબ્ધ પુરવઠામાં નક્કર વધારો કરવામાં પરિણમે નહીં. વધુમાં, SPR (Strategic Petroleum Reserve) છોડવાના ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે બજાર સુધારણાના સમયગાળા ઘણીવાર પ્રારંભિક અસરના સમયગાળા કરતાં વધી જાય છે, જે સૂચવે છે કે અસ્થાયી ઇન્વેન્ટરી વધારા ઉપરાંત માળખાકીય ગોઠવણોની જરૂર છે. બજાર મનોવિજ્ઞાન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી ભૌતિક પુરવઠામાં ઘટાડાની વાસ્તવિક અસરને અવગણી શકાય છે.