ધનતેરસ પર સોનાની ખરીદી એક પરંપરા છે, પરંતુ આર્થિક નિષ્ણાતો તેને રોકાણ (Investment) અને વપરાશ (Consumption) વચ્ચેના તફાવતને સમજવાની સલાહ આપે છે. ઊંચા મેકિંગ ચાર્જીસને કારણે જ્વેલરી કરતા ગોલ્ડ ETF વધુ ફાયદાકારક સાબિત થઈ શકે છે.
ધનતેરસના દિવસે સોનું ખરીદવાની વર્ષો જૂની પરંપરા ભારતીય સંસ્કૃતિમાં અત્યંત મહત્વ ધરાવે છે. લાખો લોકો માટે તે સમૃદ્ધિ અને શુભતાનું પ્રતીક છે. જોકે, ફાઈનાન્શિયલ એડવાઈઝર્સ ચેતવણી આપે છે કે જ્વેલરીને રોકાણની દ્રષ્ટિએ જોવી એ મોટી ભૂલ હોઈ શકે છે. જ્યારે તમે ઘરેણાં ખરીદો છો, ત્યારે તમારે ભારે મેકિંગ ચાર્જીસ, વેસ્ટેજ અને ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે, જે સોનું વેચતી વખતે ક્યારેય વસૂલ થતા નથી.
કોલેટરલ રિઝર્વ તરીકે સોનું
ઘણા લોકો માને છે કે સોનું હોવું એટલે નેટવર્થ વધવી, પરંતુ આંકડા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના ડેટા મુજબ, મે 2026 સુધીમાં બેંકો પાસે ગોલ્ડ લોનનું પ્રમાણ ₹5 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું હતું. જો NBFC ની લોન્સ ઉમેરવામાં આવે તો આ આંકડો ₹8 લાખ કરોડ ને પાર કરી જાય છે. લેન્ડર્સના માર્જિનને ગણીએ તો, ગીરો મુકાયેલા ઘરેણાંનું કુલ મૂલ્ય ₹11 લાખ કરોડ થી વધુ હોવાનું અનુમાન છે. આ સ્પષ્ટ કરે છે કે મોટાભાગના લોકો માટે સોનું રોકાણ નથી, પરંતુ આર્થિક મુશ્કેલીના સમયમાં કામ આવતું 'ઈમરજન્સી ફંડ' છે.
ફિઝિકલ જ્વેલરીના વિકલ્પો
જો તમે ફુગાવા સામે રક્ષણ મેળવવા માંગતા હોવ, તો ગોલ્ડનું સ્વરૂપ મહત્વનું છે. ઘરેણાં રાખવા જોખમી અને મોંઘા છે. તેની સામે ગોલ્ડ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ (Gold ETFs) અને સોવરેન ગોલ્ડ બોન્ડ્સ (SGBs) ખૂબ જ સસ્તું અને લિક્વિડિટી ધરાવતું માધ્યમ છે. તેમાં મેકિંગ ચાર્જીસનો કોઈ ખર્ચ નથી અને તે સીધા સોનાના ભાવ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
માર્કેટ અને રેગ્યુલેટરી સ્થિતિ
ઓક્ટોબર 2026 ના મધ્ય સુધીમાં, અમુક ફંડ હાઉસે ગોલ્ડ ફંડ-ઓફ-ફંડ્સમાં નવા રોકાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે, જે તહેવારોની સિઝનમાં વધતા આયાત દબાણને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસો દર્શાવે છે. રોકાણકારો માટે સલાહ છે કે તહેવારની ભાવના અને રોકાણના ગણિતને અલગ રાખવા જોઈએ.