ભારત સરકાર કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ સેક્ટરને વર્ષ 2040 સુધીમાં **$1 ટ્રિલિયન** સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય રાખી રહી છે. આ રોડમેપમાં નવા કેમિકલ પાર્ક્સ, R&D પર ભાર અને આયાત નિર્ભરતા ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
ભારત સરકારે કેમિકલ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગને વર્ષ 2040 સુધીમાં $1 ટ્રિલિયન સુધી લઈ જવાનું મોટું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. હાલમાં આ સેક્ટરનું મૂલ્ય આશરે $220 થી $250 અબજ છે અને તે ભારતની GDPમાં આશરે 7% નો ફાળો આપે છે. આ લાંબા ગાળાના પ્લાનનો મુખ્ય હેતુ ભારતને ગ્લોબલ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનાવવાનો છે.
BHAVYA-Rasayan સ્કીમનો સપોર્ટ
આ લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે સરકાર BHAVYA-Rasayan સ્કીમ લઈને આવી છે, જેમાં વર્ષ 2026 થી 2031 દરમિયાન ₹3,030 કરોડનું બજેટ ફાળવવામાં આવ્યું છે. આ યોજના હેઠળ ત્રણ ખાસ કેમિકલ પાર્ક્સ બનાવવામાં આવશે, જે 'પ્લગ-એન્ડ-પ્લે' ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પૂરું પાડશે. આ સુવિધાથી કંપનીઓના શરૂઆતના ખર્ચમાં ઘટાડો થશે અને ઘરેલું તથા વિદેશી રોકાણ વધવાની શક્યતા છે.
હાઈ-વેલ્યુ પ્રોડક્ટ્સ પર ધ્યાન
સરકારનું મુખ્ય ધ્યાન હવે સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ પર છે, જેનો ઉપયોગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, ઓટોમોટિવ અને ફાર્માસ્યુટિકલ્સ જેવા સેક્ટરમાં થાય છે. આ પ્રોડક્ટ્સમાં માર્જિન વધુ હોય છે, તેથી મિનિસ્ટ્રી ઓફ કેમિકલ્સ એન્ડ ફર્ટિલાઇઝર્સ R&D વધારવા પર ભાર મૂકી રહી છે જેથી આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી અને પડકારો
આ ક્ષેત્રમાં તેજીની શક્યતાઓ ઘણી છે, પરંતુ કેટલાક જોખમો પણ છે. કાચા માલ (Feedstock) માટે ભારત હજુ પણ આયાત પર નિર્ભર છે, જેના કારણે વૈશ્વિક કિંમતો વધતા કંપનીઓના નફા પર દબાણ આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, ચીન તરફથી મળતી સ્પર્ધા અને પર્યાવરણીય નિયમોનું કડક પાલન નાના અને મધ્યમ કદની કંપનીઓ માટે કેશ-ફ્લોનું દબાણ વધારી શકે છે. રોકાણકારોએ હવે નવા ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સની ગતિ અને કંપનીઓની માર્કેટ શેર વધારવાની ક્ષમતા પર નજર રાખવી જોઈએ.