કેન્દ્ર સરકાર નવી અને નવીનીકરણીય ઉર્જા મંત્રાલય (MNRE) દ્વારા દેશમાં પોલી સિલિકોન (Polysilicon) ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નવી સબસિડી યોજના લાવવાની તૈયારીમાં છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય 2030 સુધીમાં **30 GW** ની ઉત્પાદન ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો છે, જેનાથી સોલાર કમ્પોનન્ટ્સની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય.
પોલી સિલિકોન ઉત્પાદનમાં ભારતની મોટી છલાંગ
ભારત હાલમાં પોલી સિલિકોન માટે સંપૂર્ણપણે આયાત પર, ખાસ કરીને ચીન પર નિર્ભર છે. આ નિર્ભરતાને ઘટાડવા અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને વેગ આપવા માટે MNRE એક નવી સબસિડી યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. આ પોલી સિલિકોન, જે સોલાર સેલ અને મોડ્યુલ બનાવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ કાચો માલ છે, તેના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપશે.
રોકાણનો સ્કેલ અને પડકારો
પોલી સિલિકોન પ્લાન્ટ સ્થાપવો એ એક મૂડી-રોકાણ (Capital Intensive) ધરાવતો વ્યવસાય છે. સરકારના અંદાજ મુજબ, 1 GW ની ક્ષમતા વિકસાવવા માટે આશરે ₹850 કરોડના મૂડી ખર્ચની જરૂર પડે છે. આ લક્ષ્યાંક, 30 GW સુધી પહોંચવા માટે, 2030 સુધીમાં ₹25,000 કરોડથી વધુના કુલ રોકાણની જરૂર પડશે. આ ઊંચા ખર્ચને કારણે, સરકાર આ નવી સબસિડી યોજના દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનને આર્થિક રીતે સધ્ધર બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. આ યોજના અગાઉની પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજનાઓ કરતાં અલગ હશે, જે મુખ્યત્વે સોલાર મોડ્યુલ એસેમ્બલી પર કેન્દ્રિત હતી, જ્યારે આ પહેલ કાચા માલના ઉત્પાદન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.
સોલાર નીતિમાં વ્યૂહાત્મક પરિવર્તન
હાલમાં, ભારતની સોલાર ઉત્પાદન વ્યૂહરચના મોડ્યુલ એસેમ્બલી પર વધુ કેન્દ્રિત રહી છે. જોકે, પોલી સિલિકોન, વેફર અને ઇંગોટ્સ જેવા કાચા માલના મજબૂત સ્થાનિક પાયા વિના, સમગ્ર સોલાર ઉત્પાદન ક્ષેત્ર વૈશ્વિક બજારના ભાવમાં થતી વધઘટ સામે નબળું પડે છે. નીતિ આયોગ (Niti Aayog) એ આ પરિવર્તનને ટેકો આપવા માટે લાંબા ગાળાની નીતિ સ્પષ્ટતાની ભલામણ કરી છે. જેમાં આયાતી સામગ્રી પર બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી અને સંકલિત સુવિધાઓ સ્થાપિત કરતા ઉત્પાદકો માટે પ્રોત્સાહનો જેવા પગલાં શામેલ હોઈ શકે છે.
રોકાણકારો માટે ધ્યાન રાખવા જેવી બાબતો
આ યોજના કેટલાક વ્યવહારુ પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. ઊંચી મૂડી જરૂરિયાત ઉપરાંત, તેમાં સંકળાયેલ ટેકનોલોજી પણ જટિલ છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મોટા પ્રારંભિક ભંડોળની સાથે સાથે નફાકારક બનવા માટે વર્ષોની ઓપરેશનલ સ્થિરતાની જરૂર પડશે. મોડ્યુલ એસેમ્બલીથી વિપરીત, પોલી સિલિકોન ઉત્પાદન એક લાંબા ગાળાનું રોકાણ છે જેમાં નોંધપાત્ર વીજળી અને તકનીકી કુશળતા જરૂરી છે.
રોકાણકારોએ સબસિડી માર્ગદર્શિકાના સત્તાવાર પ્રકાશન પર નજર રાખવી જોઈએ. આ દસ્તાવેજો નાણાકીય સહાયની રચના, કંપનીઓની પાત્રતાના માપદંડ અને પ્રોજેક્ટ અમલીકરણની સમયરેખા સ્પષ્ટ કરશે. આ ક્ષેત્રની સફળતાનો આધાર એ વાત પર રહેશે કે સરકાર સ્થાનિક ઉત્પાદનની જરૂરિયાત અને વૈશ્વિક હરીફોની સરખામણીમાં ઉત્પાદનના ઊંચા ખર્ચ વચ્ચે સંતુલન જાળવી રાખીને કોર્પોરેટ રસને આકર્ષવા માટે પ્રવેશ અવરોધ કેટલો ઘટાડી શકે છે.