ભારત તેની કેમિકલ ઈન્ડસ્ટ્રીને વર્ષ 2040 સુધીમાં **$1 ટ્રિલિયન** સુધી લઈ જવા માટે તૈયારી કરી રહ્યું છે. ચીનથી બહાર નીકળી રહેલી ગ્લોબલ કંપનીઓને આકર્ષવા માટે સરકારે **₹3,030 કરોડની** BHAVYA Rasayan યોજના શરૂ કરી છે, પરંતુ રોકાણકારોએ કાચા માલની આયાત અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા પડકારો પર પણ નજર રાખવી જરૂરી છે.
ગ્લોબલ કેમિકલ માર્કેટમાં મોટો બદલાવ આવી રહ્યો છે. મલ્ટિનેશનલ કંપનીઓ હવે ઉત્પાદન માટે કોઈ એક દેશ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે સપ્લાય ચેઈનને ડાયવર્સિફાય કરી રહી છે, જેને 'ચાઈના-પ્લસ-વન' સ્ટ્રેટેજી કહેવામાં આવે છે. આ સ્થિતિ ભારત માટે મોટી તક લઈને આવી છે. હાલમાં ભારત વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું કેમિકલ ઉત્પાદક છે, પરંતુ વૈશ્વિક વેચાણમાં તેનો હિસ્સો હજુ પણ ઓછો છે. હાલમાં $250 અબજનું કદ ધરાવતું આ સેક્ટર આગામી વર્ષોમાં મોટી છલાંગ મારવા સજ્જ છે.
હાઈ-વેલ્યુ પ્રોડક્શન પર ભાર
આ લક્ષ્યાંક હાંસલ કરવા માટે કંપનીઓ હવે બેઝિક કેમિકલ્સને બદલે સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. આમાં ડાઈઝ, પિગમેન્ટ્સ અને ફાર્માસ્યુટિકલ ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં પ્રોફિટ માર્જિન વધુ હોય છે. ભારત તેની ટેકનિકલ કુશળતા અને મેનપાવરના જોરે હવે ગુણવત્તા પર વધુ ધ્યાન આપી રહ્યું છે.
સરકારે આ માટે BHAVYA Rasayan સ્કીમ જાહેર કરી છે, જે અંતર્ગત FY31 સુધીમાં ₹3,030 કરોડનો ખર્ચ કરીને મોટા કેમિકલ પાર્ક્સ બનાવવામાં આવશે. આનાથી ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટશે અને સપ્લાય ચેઈન વધુ કાર્યક્ષમ બનશે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણીના સંકેતો
લાંબા ગાળા માટે સ્થિતિ સારી હોવા છતાં, કેટલાક સ્ટ્રક્ચરલ પડકારો યથાવત છે. ભારત હજુ પણ કાચા માલ (Feedstocks) માટે આયાત પર નિર્ભર છે. જો ગ્લોબલ માર્કેટમાં એનર્જી કે મટીરિયલના ભાવ વધે, તો કંપનીઓના માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. ઉપરાંત, નવા કેમિકલ પાર્ક્સનું નિર્માણ અને તેની સમયસર અમલવારી પર પણ રોકાણકારોએ બાજ નજર રાખવી જોઈએ.