Zerodha ના ફાઉન્ડર Nithin Kamath એ માર્જિન ટ્રેડિંગના વધતા જોખમો સામે ચેતવણી આપી છે. ભારતીય બજારમાં માર્જિન લોનનો આંકડો **₹1.43 લાખ કરોડ** પર પહોંચી ગયો છે, જે બજારમાં મોટા ઘટાડા સમયે ફોર્સ્ડ સેલિંગ (forced selling) નું જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
સિસ્ટમિક રિસ્કનું સંકટ
ભારતના સૌથી મોટા રિટેલ બ્રોકરેજ હાઉસ Zerodha ના સ્થાપક Nithin Kamath એ માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) માં થઈ રહેલા અતિશય વધારા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. કંપનીની ૧૬મી વર્ષગાંઠ નિમિત્તે તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે ઉછીના નાણાં પર ટ્રેડિંગ કરવાની વધતી જતી આદત બજારની સ્થિરતા માટે ખતરો બની શકે છે.
આંકડા શું કહે છે?
સમગ્ર ભારતીય શેરબજારમાં આઉટસ્ટેન્ડિંગ માર્જિન લોનનો આંકડો વધીને ₹1.43 લાખ કરોડ થયો છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 53% નો મોટો ઉછાળો દર્શાવે છે. Zerodha પોતે પણ આ સેગમેન્ટમાં સક્રિય છે, જ્યાં તેમનું માર્જિન ટ્રેડિંગ બુક આશરે ₹9,000 કરોડ છે અને ગ્રાહકોએ ₹6,000 કરોડ જેટલી રકમ ઉછીની લીધી છે. આ રકમ કંપનીની કુલ નેટવર્થના 25% જેટલી છે.
'ફોર્સ્ડ સેલિંગ' કેમ છે જોખમી?
Kamath ના જણાવ્યા મુજબ, જ્યારે બજાર ઉપર હોય ત્યારે લેવરેજ (Leverage) નફાકારક લાગે છે, પરંતુ બજારમાં જો મોટો ઘટાડો આવે તો રોકાણકારો મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાય છે. જો પ્લેજ્ડ શેર્સની કિંમત ઘટે, તો બ્રોકર્સ ગ્રાહક પાસે વધારાના માર્જિનની માંગ કરે છે. જો ગ્રાહક રકમ ન ભરી શકે, તો બ્રોકરે પોતાના કેપિટલને બચાવવા માટે ગ્રાહકના શેર ફરજિયાત વેચવા પડે છે, જેને 'forced liquidation' કહેવાય છે.
બજારમાં નરમાશનો સંકેત
માત્ર દેવું જ નહીં, પણ ભારતીય શેરબજારમાં ટ્રેડિંગની ગતિ પણ ધીમી પડી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં જે રીતે નવા યુઝર્સનો ધસારો હતો તેમાં હવે ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. Kamath માને છે કે હવે બ્રોકરેજ હાઉસ માટે ગ્રોથ કરતાં રિસ્ક મેનેજમેન્ટ પર ધ્યાન આપવું વધુ જરૂરી બની ગયું છે.