કંપનીનો નફો વધે તો શેરના ભાવ પણ વધવા જોઈએ તેવું જરૂરી નથી. Carnelian Capital ના રિપોર્ટ મુજબ, BSE 500 ની **40%** કંપનીઓમાં વેલ્યુએશન ઘટવાથી પ્રોફિટની તેજી ધોવાઈ ગઈ છે. રોકાણકારો ઘણીવાર અપેક્ષા કરતા વધુ કિંમત ચૂકવે છે, જે અંતે નુકસાન કરાવે છે.
સામાન્ય રીતે રોકાણકારો માને છે કે કંપનીનો નફો વધશે તો શેરના ભાવ પણ વધશે જ, પરંતુ શેરબજારમાં હંમેશા આવું બનતું નથી. ઘણીવાર કંપનીનો પ્રોફિટ બમણો થાય તો પણ શેરના ભાવ ઘટી શકે છે. આનું મુખ્ય કારણ છે 'વેલ્યુએશન ડી-રેટિંગ' (Valuation De-rating). જ્યારે માર્કેટ કોઈ કંપનીના શેર માટે અગાઉની સરખામણીએ ઓછી કિંમત (Multiple) આપવાનું નક્કી કરે, ત્યારે તેને વેલ્યુએશન ડી-રેટિંગ કહેવાય છે.
વેલ્યુએશન ડી-રેટિંગનું ગણિત
Carnelian Capital ના એક તાજા રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારી વિગત સામે આવી છે. 2016 થી 2026 દરમિયાન, BSE 500 ની લગભગ 40% કંપનીઓમાં વેલ્યુએશનમાં ઓછામાં ઓછો 5% નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. આ કંપનીઓનો નફો સરેરાશ 15% ના દરે વધ્યો હતો, પરંતુ માર્કેટ વેલ્યુ માત્ર 10% જ વધી હતી. આ તફાવતનું મુખ્ય કારણ Price-to-Earnings (P/E) રેશિયોમાં ઘટાડો હતો.
આ દિગ્ગજ કંપનીઓ કેમ ઘટી?
Aptus Value Housing Finance એ આનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. 2021 થી 2026 વચ્ચે નફો વધવા છતાં રોકાણકારોને ખાસ વળતર મળ્યું નથી. એ જ રીતે, HDFC Bank માં પણ 2019 થી 2026 દરમિયાન દર વર્ષે 20% નો નફો વધવા છતાં શેરના ભાવમાં દબાણ જોવા મળ્યું હતું, કારણ કે તેના વેલ્યુએશન મલ્ટિપલ્સ ઊંચા સ્તરેથી નીચે આવ્યા હતા.
વેલ્યુએશન ઘટવાના મુખ્ય કારણો:
- સ્પર્ધાત્મક ફેરફાર: Reliance Jio ના આવવાથી ટેલિકોમ સેક્ટરનું ચિત્ર બદલાઈ ગયું અને અન્ય કંપનીઓ પર દબાણ વધ્યું.
- ગ્લોબલ ડિમાન્ડ: સ્પેશિયાલિટી કેમિકલ્સ કંપનીઓનું વેલ્યુએશન ત્યારે ઘટ્યું જ્યારે વૈશ્વિક માંગ ઘટી.
- રેગ્યુલેટરી ફેરફાર: Indian Energy Exchange માં સરકારની પોલિસીને કારણે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ હતી.
રોકાણકારોએ શું કરવું?
માત્ર નફો જોઈને શેર ન ખરીદવો. PEG Ratio અને Earnings Yield જેવા માપદંડોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. જો માર્કેટ કંપનીની ભવિષ્યની ઘણી વર્ષોની વૃદ્ધિની અપેક્ષા અત્યારે જ ભાવમાં ગણી લે તો જોખમ વધી જાય છે. હંમેશા ચેક કરો કે કંપનીનો પ્રોફિટ ખરેખર વધે છે કે શેરનો ભાવ માત્ર હાઈપ (Hype) પર ટકેલો છે.