Kotak Institutional Equities ના નવા રિપોર્ટ મુજબ, ભારતીય સ્ટોક એક્સચેન્જો ટ્રેડિંગ ફી પર વધુ પડતા નિર્ભર છે, જે માર્કેટ વોલેટિલિટી સમયે જોખમી બની શકે છે. બીજી તરફ, BSE નો નેટ પ્રોફિટ **45%** ઉછળતા આજે તેના શેરમાં **6%** થી વધુ તેજી જોવા મળી છે.
એક્સચેન્જો માટે લાંબાગાળાનો પડકાર
જોકે હાલમાં ભારતીય સ્ટોક એક્સચેન્જો શાનદાર નફો કરી રહ્યા છે, પરંતુ Kotak Institutional Equities નો રિપોર્ટ એક ગંભીર ચેતવણી આપે છે. બ્રોકરેજના મતે, NSE અને BSE જેવી સંસ્થાઓ તેમની આવક માટે મુખ્યત્વે ટ્રેડિંગ-આધારિત ફી પર નિર્ભર છે. આ મોડેલ માર્કેટ તેજીમાં તો નફો આપે છે, પણ ટ્રેડિંગ વોલ્યુમમાં ઘટાડો થાય ત્યારે તે જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
NSE અને BSE ની સ્થિતિ
NSE ના કિસ્સામાં, નાણાકીય વર્ષ 2027 ના બીજા ક્વાર્ટરમાં ટ્રેડિંગ ફી ઓપરેટિંગ રેવન્યુના લગભગ 75% હિસ્સો ધરાવતી હતી. તાજેતરમાં જ 5 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ BSE ના શેર 6% ઉછળ્યા, કારણ કે કંપનીએ 45% નો વાર્ષિક પ્રોફિટ ગ્રોથ નોંધાવ્યો હતો. જોકે, કોટકનું માનવું છે કે વૈશ્વિક સ્તરે Nasdaq, CME અને Intercontinental Exchange જેવી સફળ કંપનીઓ ડેટા અને ટેકનોલોજી દ્વારા સતત આવક (Recurring Revenue) ઉભી કરે છે, જેનું અનુકરણ ભારતીય એક્સચેન્જોએ કરવું જોઈએ.
માળખાગત અવરોધો
ભારતીય એક્સચેન્જો માટે એક મુખ્ય અવરોધ ડિપોઝિટરી સેવાઓનું સંપૂર્ણ એકીકરણ ન હોવું તે છે. અત્યારે એક્સચેન્જો પાસે CDSL અને NSDL માં માત્ર લઘુમતી હિસ્સો છે, જે તેમને એકીકૃત સેવાઓ પ્રદાન કરતા અટકાવે છે.
રોકાણકારો માટે હવે જોવાનું એ રહેશે કે એક્સચેન્જો ટેકનોલોજી અને ડેટા સર્વિસિસ તરફ કેવી રીતે વળે છે. જોકે, આ માટેનો મોટો ટેકનોલોજી ખર્ચ પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ લાવી શકે છે, તેમજ ડેરિવેટિવ ટ્રેડિંગના નિયમોમાં ફેરફાર પણ એક મોટું જોખમ બની શકે છે.