ભારતીય બ્રોકરેજ ફર્મ્સ હવે પરંપરાગત કમિશન મોડલને બદલે માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) દ્વારા વ્યાજની આવક પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. સમગ્ર ઉદ્યોગનું MTF બુક રેકોર્ડ **₹1.52 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી ગયું છે, જે રોકાણકારો માટે નવી તકો અને જોખમો બંને લાવી રહ્યું છે.
બ્રોકરેજ બિઝનેસમાં મોટું પરિવર્તન
ભારતીય બ્રોકરેજ ઉદ્યોગ અત્યારે એક મોટા બદલાવના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યો છે. ટ્રેડિંગ કમિશનમાં સતત ઘટાડાને કારણે કંપનીઓ હવે ક્રેડિટ-આધારિત બિઝનેસ મોડલ અપનાવી રહી છે. એક સમય હતો જ્યારે ટ્રેડિંગ ફી ₹20-25 પ્રતિ ઓર્ડર મળતી હતી, જે હવે ઘટીને માત્ર ₹3-5 ની આસપાસ રહી ગઈ છે. આ કમ્પ્રેશનને પહોંચી વળવા બ્રોકર્સ હવે માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) દ્વારા ક્લાયન્ટ્સને લોન આપીને વ્યાજની કમાણી કરી રહ્યા છે.
કંપનીઓની વ્યૂહરચના
દરેક બ્રોકરની આ અંગેની વ્યૂહરચના અલગ છે. દાખલા તરીકે, Angel One આ ક્ષેત્રમાં આક્રમક છે અને જૂન 2026 સુધીમાં તેમની MTF બુક ₹7,150 કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ છે. બીજી તરફ, Groww જેવી કંપનીઓ હાલમાં ઓછી MTF પેનિટ્રેશન સાથે કામ કરી રહી છે, જે તેમને ભવિષ્યમાં લેન્ડિંગ પોર્ટફોલિયો વિસ્તારવાની વધુ તક આપે છે.
નિયમનકારી તપાસ અને જોખમો (SEBI Monitor)
આ ઝડપી વૃદ્ધિ હવે સેબી (SEBI) ની નજરમાં છે. સેબી હાલમાં MTF ફ્રેમવર્કની સમીક્ષા કરી રહી છે અને બ્રોકર્સ માટે લઘુત્તમ નેટ-વર્થના નિયમો કડક બનાવવાની તૈયારીમાં છે. મુખ્ય ચિંતા 'રોન્ગ-વે રિસ્ક' (Wrong-way Risk) છે, જેમાં માર્કેટમાં ઘટાડા સમયે ક્લાયન્ટ્સ દ્વારા ગીરો (pledge) મૂકેલા શેરના ભાવ ઘટતા બ્રોકર્સની લિક્વિડિટી પર દબાણ આવી શકે છે.
રોકાણકારોએ ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે આ લેન્ડિંગ મોડલ લાંબા ગાળે કેટલું સસ્ટેનેબલ છે અને માર્કેટ વોલેટિલિટી વખતે આ ફર્મ્સ પોતાની લોન બુક કેવી રીતે મેનેજ કરે છે.