તમે ગોલ્ડ લોન પૂરી કરી લીધી હોય તો પણ બેંક તમારું સોનું તરત પાછું આપવાની ના પાડી શકે છે. 'General Lien' ના નિયમ હેઠળ બેંક અન્ય બાકી લેણાં માટે તમારું સોનું જપ્ત રાખી શકે છે, તેથી એગ્રીમેન્ટ વાંચવું અત્યંત જરૂરી છે.
ઘણા લોકો માને છે કે ગોલ્ડ લોનનો હપ્તો પૂરો થતાં જ બેંક તરત તેમનું ગીરવે મૂકેલું સોનું પાછું આપી દેશે. પરંતુ, વાસ્તવિકતા અલગ હોઈ શકે છે. લોન લેતી વખતે તમે જે એગ્રીમેન્ટ પર સહી કરો છો, તેમાં એવી કેટલીક શરતો હોય છે જે બેંકને તમારું સોનું પોતાની પાસે રાખવાનો કાયદાકીય અધિકાર આપે છે.
બેંકરનો 'General Lien' શું છે?
ભારતીય કરાર અધિનિયમ, 1872 ની કલમ 171 મુજબ બેંકોને 'General Lien' (સામાન્ય ગ્રહણ અધિકાર) મળેલો છે. આનો અર્થ એ થાય કે જો તમારી પાસે તે જ બેંકમાં અન્ય કોઈ બાકી લેણાં હોય અથવા તમે કોઈ બીજાની લોનના ગેરંટર બન્યા હોવ, તો બેંક તમારી ગોલ્ડ લોન પૂરી થયા પછી પણ તમારા સોનાને સુરક્ષા તરીકે જપ્ત રાખી શકે છે.
'Right of Set-off' એટલે શું?
લોન લેતી વખતે ફોર્મમાં 'Right of Set-off', 'General Lien' કે 'All Monies Due' જેવી જોગવાઈઓ લખેલી હોય છે. જો તમારું કોઈ ક્રેડિટ કાર્ડનું બિલ બાકી હોય કે પર્સનલ લોન પેન્ડિંગ હોય, તો બેંક તમારા ગીરવે મૂકેલા સોનાને તે દેવાની ભરપાઈ માટે રોકી શકે છે. આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટના કેટલાક ચુકાદાઓમાં પણ બેંકોના આ અધિકારને માન્યતા આપવામાં આવી છે.
રોકાણકારો અને ગ્રાહકોએ શું ધ્યાન રાખવું?
લોન લેતા પહેલા એગ્રીમેન્ટ ધ્યાનથી વાંચો. શું સોનું ફક્ત આ ચોક્કસ લોન માટે જ ગીરવે છે, કે તે તમારા અન્ય બાકી દેવા માટે પણ લિંક કરવામાં આવ્યું છે? જો લોન ચૂકવ્યા પછી પણ બેંક સોનું પાછું ન આપે, તો:
- લેખિતમાં કારણ માંગો કે કઈ કલમ હેઠળ સોનું રોકવામાં આવ્યું છે.
- બેંકની આંતરિક ફરિયાદ નિવારણ સિસ્ટમમાં અરજી કરો.
- જો 30 દિવસ સુધી ઉકેલ ન આવે, તો Reserve Bank of India (RBI) ની ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમમાં ફરિયાદ કરો.
તમારી પાસે લોન ક્લોઝર સ્ટેટમેન્ટ અને પેમેન્ટની રસીદો હંમેશા સાચવીને રાખવી જોઈએ.