ભારતના UPI ને ૧૦ વર્ષ પૂર્ણ થયા છે અને તે હવે રિટેલ ડિજિટલ પેમેન્ટ્સમાં **૮૬%** હિસ્સો ધરાવે છે. જોકે, હવે આ સિસ્ટમ આર્થિક સ્થિરતા માટે નવા તબક્કામાં પ્રવેશી રહી છે, જ્યાં સરકારના નવા નિયમો હેઠળ મર્ચન્ટ ફી લેવાનો માર્ગ મોકળો થયો છે.
UPI ની સફર અને આંકડાઓ
યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ (UPI) એ ૨૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ પોતાની દાયકાની સફળ સફર પૂર્ણ કરી છે. વર્ષ ૨૦૧૬માં એક પ્રાયોગિક ટૂલ તરીકે શરૂ થયેલું UPI આજે દેશના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો કરોડરજ્જુ સમાન બની ગયું છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬માં આ પ્લેટફોર્મે ૨૪,૧૬૨ કરોડ કરતા વધુ ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કર્યા છે, જે ૨૦૧૭ના માત્ર ૧.૭૮ કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શનની સરખામણીએ જબરદસ્ત ઉછાળો છે.
સસ્ટેનેબિલિટી તરફ ડગલાં
છેલ્લા ૧૦ વર્ષથી ભારતીય માર્કેટમાં 'ઝીરો-મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ' (MDR) પોલિસી અમલમાં હતી, પરંતુ હવે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સાયબર સિક્યોરિટીના વધતા ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે ફેરફાર અનિવાર્ય બન્યો છે. ભારત સરકાર દ્વારા 'પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, ૨૦૦૭'માં કરવામાં આવેલા સુધારાથી હવે મર્ચન્ટ ફી લાદવાની મંજૂરી મળી છે. એનાલિસ્ટ્સના મતે, હાઈ-વેલ્યુ ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર ૦.૨૫% થી ૦.૫૦% જેટલી ફી લેવાથી ઈકોસિસ્ટમને વાર્ષિક ₹૧૫,૦૦૦ કરોડથી ₹૩૦,૦૦૦ કરોડ સુધીની આવક મળી શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
આ ફેરફાર ટૂંકા ગાળા માટે થોડી અસ્થિરતા લાવી શકે છે, ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ તરફથી જેઓ મફત ટ્રાન્ઝેક્શનના આદી બની ગયા છે. આ ઉપરાંત, 'ક્રેડિટ લાઇન ઓન UPI' દ્વારા વધતા અનસિક્યોર્ડ લેન્ડિંગ રિસ્ક પર પણ બેન્કોએ ખાસ ધ્યાન આપવું પડશે. આગામી સમયમાં ફી કેવી રીતે લાગુ કરવામાં આવશે, તે રોકાણકારો માટે સૌથી મહત્વનું મોનિટરિંગ પોઈન્ટ રહેશે.