જો તમે બેંકમાં સોનું ગીરવે મૂક્યું હોય અને તે ચોરાઈ જાય, તો લોનનું કરાર આપોઆપ રદ થતું નથી. જોકે, કાયદા મુજબ બેંક વળતર ચૂકવવા માટે જવાબદાર છે, જેમાં સોનાની કિંમત ઉપરાંત મેકિંગ ચાર્જ અને પથ્થરની કિંમતનો પણ સમાવેશ થાય છે.
ઘણા ગ્રાહકો માને છે કે બેંકમાંથી ગીરવે મુકેલું સોનું ચોરાઈ જાય એટલે તેમની લોન પણ માફ થઈ જાય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આવું નથી. ભારતીય કરાર અધિનિયમ (Indian Contract Act) મુજબ, બેંક એક 'બેઈલી' (Bailee) તરીકે કામ કરે છે, જેનો અર્થ છે કે ગીરવે મૂકેલી વસ્તુની સુરક્ષાની સંપૂર્ણ જવાબદારી બેંકની છે. જો બેંકની બેદરકારીને કારણે ચોરી થાય, તો તેમણે ગ્રાહકને સંપૂર્ણ વળતર ચૂકવવું પડે છે.
વળતરના નવા નિયમો
જુલાઈ 2026 ના ગ્રાહક આયોગના ચુકાદા મુજબ, બેંક ફક્ત સોનાના બજારભાવ આપીને છટકી શકતી નથી. જો ચોરાયેલી વસ્તુ દાગીના હોય, તો બેંકે સોનાના વજનની સાથે મેકિંગ ચાર્જ અને તેમાં જડેલા કિંમતી પથ્થરોનો ખર્ચ પણ આપવો પડે છે.
ડોક્યુમેન્ટેશનનું મહત્વ
વળતર મેળવવા માટે તમારી પાસે ગીરવે મુક્યાની રસીદ, વેલ્યુએશન સર્ટિફિકેટ અને દાગીનાની યાદી હોવી અનિવાર્ય છે. જો તમારી પાસે ફોટોગ્રાફ્સ કે ઓરિજિનલ ખરીદીના ઇન્વોઇસ હોય, તો તે દાવો રજૂ કરવામાં સૌથી વધુ મદદરૂપ સાબિત થાય છે.
બેંક સાથે વિવાદ થાય તો શું કરવું?
જો બેંક વળતર આપવામાં આનાકાની કરે, તો નીચે મુજબના પગલાં લેવા:
- સૌ પ્રથમ બેંકના આંતરિક ફરિયાદ વિભાગમાં લેખિત ફરિયાદ કરો અને તેનો રેફરન્સ નંબર મેળવો.
- જો ત્યાંથી ઉકેલ ન આવે, તો Reserve Bank of India (RBI) ની ઇન્ટિગ્રેટેડ ઓમ્બડ્સમેન સ્કીમ હેઠળ ફરિયાદ નોંધાવો.
- પોલીસ FIR ની કોપી, બેંક સાથેના તમામ પત્રવ્યવહાર અને લોન દસ્તાવેજો સાચવી રાખો જેથી વ્યાજની પેનલ્ટીથી બચી શકાય.