SEBI (સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા) એ શોર્ટ સેલિંગ માટે ઉપલબ્ધ સ્ટોક્સની સંખ્યા બમણી કરી દીધી છે. આ સાથે, સિક્યોરિટીઝ લેન્ડિંગ અને બોરોઇંગ મિકેનિઝમ (SLBM) હેઠળ જરૂરી કોલેટરલ (Collateral) ઘટાડીને **100%** કરવામાં આવ્યું છે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ કેશ અને ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટ વચ્ચે સંતુલન લાવવાનો છે.
SLBM માં નવા નિયમો
SEBI દ્વારા જાહેર કરાયેલા નવા નિયમો મુજબ, હવે શોર્ટ સેલિંગ માટે વધુ સ્ટોક્સ ઉપલબ્ધ થશે. અગાઉ 130% સુધીનું કોલેટરલ જરૂરી હતું, જેને ઘટાડીને હવે 100% કરવામાં આવ્યું છે. આ ફેરફાર ભારતીય બજારને વૈશ્વિક ધોરણોની નજીક લાવવાનો પ્રયાસ છે.
માર્કેટમાં સંતુલનનો પ્રયાસ
SEBI નો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઇક્વિટી ડેરિવેટિવ્ઝ અને કેશ માર્કેટ વચ્ચેના મોટા તફાવતને ઘટાડવાનો છે. હાલમાં, ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટનું ટર્નઓવર અંદાજે ₹492 લાખ કરોડ છે, જ્યારે કેશ સેગમેન્ટમાં માત્ર ₹1.32 લાખ કરોડનું ટર્નઓવર થાય છે. સ્ટોક્સ સરળતાથી ઉધાર આપવા અને લેવાની સુવિધા વધારીને, SEBI કેશ માર્કેટમાં વધુ પ્રવૃત્તિને પ્રોત્સાહન આપવા માંગે છે.
મર્યાદાઓ અને જોખમો
જોકે સ્ટોક્સની સંખ્યા વધારવામાં આવી છે, SLBM ની જટિલતાને કારણે વ્યક્તિગત રોકાણકારો માટે તેનો વ્યવહારુ ઉપયોગ મર્યાદિત રહી શકે છે. આ મિકેનિઝમમાં લેન્ડિંગ ફી (Lending Fees) અને માર્જિન (Margin) જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે, જે નવા રોકાણકારો માટે મુશ્કેલ બની શકે છે. અગાઉ, 176 સ્ટોક્સ SLBM માટે ઉપલબ્ધ હતા, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 38 થી 46 સ્ટોક્સમાં જ રોજિંદી લે-વેચ થતી હતી. બજાર નિષ્ણાતો માને છે કે માત્ર સ્ટોક્સની યાદી વધારવાથી મોટી અસર નહીં થાય, સિવાય કે સંસ્થાકીય અને છૂટક રોકાણકારો આ સાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તેમાં ફેરફાર આવે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું?
રોકાણકારોએ હવે જોવું રહ્યું કે આ ફેરફારો કેશ સેગમેન્ટમાં લિક્વિડિટી (Liquidity) વધારે છે કે કેમ. સંસ્થાકીય રોકાણકારો (Institutional Investors) આ નવા નિયમોનો લાભ ઉઠાવવામાં આગળ રહી શકે છે. છૂટક રોકાણકારોએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ, કારણ કે આ પદ્ધતિ સામાન્ય ખરીદ-વેચાણ કરતાં અલગ છે.