છેલ્લા કેટલાક સમયથી રિટેલ રોકાણકારો (Retail Investors) ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (Fixed Deposits) અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (Mutual Funds) કરતાં રાજ્ય સરકારો દ્વારા જારી કરાયેલા બોન્ડ્સ (State Bonds) તરફ વધુ ઝુકી રહ્યા છે. RBI ની રિટેલ ડાયરેક્ટ (Retail Direct) પ્લેટફોર્મ પર નોંધણીઓ (Registrations) 2022 ના અંતથી લગભગ 9 ગણી વધી ગઈ છે, કારણ કે રોકાણકારો **7.40% થી 9.15%** સુધીનું ઊંચું વળતર મેળવી રહ્યા છે.
Detailed Coverage
રિટેલ રોકાણકારોનો State Bonds તરફનો ઝુકાવ શા માટે?
ભારતીય રિટેલ રોકાણકારો હવે પરંપરાગત ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સથી દૂર જઈને રાજ્ય-સમર્થિત ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સમાં રોકાણ કરવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) ના રિટેલ ડાયરેક્ટ પ્લેટફોર્મ પર નોંધણીઓની સંખ્યા ઓક્ટોબર 2022 માં લગભગ 71,000 થી વધીને જૂન 2026 સુધીમાં 6.43 લાખ થી વધુ થઈ ગઈ છે. આ મોટા પ્રમાણમાં થયેલો વધારો ઊંચા વળતર (Higher Yields) અને સરકારી-સિક્યોરિટીઝ (Government Securities) માં રોકાણ માટે સુધારેલ ડિજિટલ એક્સેસ (Digital Access) ને કારણે છે.
State-Backed Debt Options ને સમજો
રોકાણકારો પાસે હાલમાં બે મુખ્ય પ્રકારના રાજ્ય-સમર્થિત બોન્ડ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે: સ્ટેટ ડેવલપમેન્ટ લોન્સ (SDLs) અને રાજ્ય-ગેરંટીવાળા બોન્ડ્સ (State-Guaranteed Bonds).
- સ્ટેટ ડેવલપમેન્ટ લોન્સ (SDLs): આ રાજ્ય સરકારો દ્વારા સીધા લેવાયેલા ધિરાણ છે, જે RBI દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આ બોન્ડ્સ અત્યંત સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે અને હાલમાં 7.40% થી 7.52% સુધીનું વળતર ઓફર કરે છે, જે 18 વર્ષ સુધીની મુદત માટે છે. આ બોન્ડ્સ સામાન્ય રીતે કેન્દ્રીય સરકારી સિક્યોરિટીઝની તુલનામાં 50 થી 100 બેસિસ પોઇન્ટ (Basis Points) વધુ યીલ્ડ આપે છે.
- રાજ્ય-ગેરંટીવાળા બોન્ડ્સ: આ બોન્ડ્સ રાજ્ય સરકાર પોતે નહીં, પરંતુ રાજ્યની માલિકીની સંસ્થાઓ દ્વારા જારી કરવામાં આવે છે. આ બોન્ડ્સ માટે સંબંધિત રાજ્ય સરકાર દ્વારા સ્પષ્ટ ચુકવણીની ગેરંટી (Repayment Guarantee) આપવામાં આવે છે. હાલમાં, આ બોન્ડ્સ 8.60% થી 9.15% સુધીનું વળતર આપી રહ્યા છે, જે તેમને હાઇ-ગ્રેડ કોર્પોરેટ બોન્ડ્સ (Corporate Bonds) અને સરકારી સિક્યોરિટીઝ વચ્ચેનું એક સંતુલિત રોકાણ બનાવે છે.
વળતર અને જોખમોનું મૂલ્યાંકન
કોર્પોરેટ બોન્ડ્સની તુલનામાં, રોકાણકારો આ બોન્ડ્સના ક્રેડિટ ક્વોલિટી (Credit Quality) પર પણ ધ્યાન આપે છે. AAA-રેટેડ કોર્પોરેટ બોન્ડ્સ, State Securities કરતાં થોડો વધારે પ્રીમિયમ આપે છે, જ્યારે AA-રેટેડ કોર્પોરેટ બોન્ડ્સ 8.5% થી 10.5% સુધીનું વળતર આપી શકે છે. રાજ્ય-ગેરંટીવાળા બોન્ડ્સ આ બંને વચ્ચેનો માર્ગ પ્રદાન કરે છે.
જોકે, આ રોકાણોમાં કેટલાક જોખમો પણ રહેલા છે. ક્રેડિટ રિસ્ક (Credit Risk) ઓછું હોવા છતાં, વ્યાજ દરમાં થતા ફેરફારો (Interest Rate Movements) ને કારણે બોન્ડના ભાવમાં ફેરફાર થઈ શકે છે, ખાસ કરીને લાંબા ગાળાના બોન્ડ્સમાં. લિક્વિડિટી (Liquidity) પણ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે, કારણ કે રાજ્ય-વિશિષ્ટ પેપર માટે સેકન્ડરી માર્કેટ (Secondary Market) કેન્દ્રીય સરકારી સિક્યોરિટીઝ જેટલું સક્રિય નથી.
આ ઉપરાંત, રાજ્યની નાણાકીય સ્થિતિ (Fiscal Health) પણ રોકાણકારો માટે એક મહત્વપૂર્ણ બાબત છે. વિશ્લેષકો સૂચવે છે કે રાજ્યના દેવું સ્તર (Debt Levels) અને આવક પ્રોફાઇલ (Revenue Profile) જેવા પરિબળોને બોન્ડના યીલ્ડ સાથે ધ્યાનમાં લેવા જોઈએ. સાથે જ, રોકાણકારોએ પુનઃરોકાણના જોખમ (Reinvestment Risk) અને ફુગાવાની (Inflation) અસર વિશે પણ જાગૃત રહેવું જોઈએ.