RBI નો મોટો નિર્ણય: ઘટતા રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે ₹5 બિલિયન ઠાલવશે

RBI નો રૂપિયાને સ્થિર કરવાનો પ્રયાસ: $5 બિલિયન લિક્વિડિટી ઈન્જેક્શન

ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ $5 બિલિયનના USD/INR બાય-સેલ સ્વેપ ઓક્શનની જાહેરાત કરી છે, જે 26 મેના રોજ યોજાશે. આ ત્રણ વર્ષીય ઓપરેશનનો ઉદ્દેશ્ય ભારતની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લાંબા ગાળાની નોંધપાત્ર લિક્વિડિટી ઠાલવવાનો છે. આ પગલું યુએસ ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયાના તાજેતરના અવમૂલ્યનને રોકવા માટે લેવામાં આવ્યું છે, જે વૈશ્વિક આર્થિક અનિશ્ચિતતાઓ અને ભૌગોલિક રાજકીય તણાવને કારણે દબાણ હેઠળ છે. તાજેતરમાં, 20 મે, 2026 ના રોજ રૂપિયો યુએસ ડોલર સામે 96.96ના રેકોર્ડ નીચા સ્તરે પહોંચ્યો હતો.

સ્વેપ કેવી રીતે કામ કરે છે અને તેના લક્ષ્યો?

USD/INR બાય-સેલ સ્વેપ દ્વારા, બેંકો RBI ને યુએસ ડોલર વેચી શકે છે અને રૂપિયા મેળવી શકે છે. ત્યારબાદ તેઓ ત્રણ વર્ષ પછી તે જ ડોલર રકમ પાછી ખરીદવાની પ્રતિબદ્ધતા આપે છે. આ અસરકારક રીતે સ્વેપના સમયગાળા માટે બેંકોને રૂપિયાની લિક્વિડિટી પૂરી પાડે છે, જે સ્થાનિક લિક્વિડિટીની કટોકટીને સંબોધે છે. આ ઓપરેશન વિદેશી હૂંડિયામણ અનામતને મજબૂત કરવાનો પણ હેતુ ધરાવે છે. મલ્ટીપલ પ્રાઈસ-બેઝ્ડ સિસ્ટમમાં ક્વોટેડ પ્રીમિયમ્સના આધારે બિડ્સ સ્વીકારવામાં આવશે. ઓછામાં ઓછી બિડ $10 મિલિયન છે, જેમાં $1 મિલિયનના ઇન્ક્રીમેન્ટ્સ હશે.

રૂપિયા પર દબાણ અને લિક્વિડિટીનું વિશ્લેષણ

ઈરાન સંઘર્ષ અને ક્રૂડ ઓઈલના ઊંચા ભાવથી પ્રભાવિત થઈને, ફેબ્રુઆરી 2026 ના અંતથી ભારતીય રૂપિયો 6% થી વધુ ઘટ્યો છે. આનાથી ભારતના આયાત ખર્ચમાં વધારો થયો છે અને તેના બાહ્ય સંતુલનને અસર થઈ છે. જોકે એપ્રિલ 2026 માં બેંકિંગ સિસ્ટમનો લિક્વિડિટી સરપ્લસ ઊંચો હતો, તે ઘટવા લાગ્યો છે. રૂપિયાને ટેકો આપવા માટે RBI દ્વારા કરવામાં આવેલી સીધી ડોલર વેચાણથી સ્થાનિક ચલણની લિક્વિડિટી પણ ઘટી છે. આ સ્વેપ ઓક્શન નીતિ દરોમાં ફેરફાર કર્યા વિના ચલણના ઉતાર-ચઢાવનું સંચાલન કરવા અને લિક્વિડિટી ઠાલવવા માટે એક ડ્યુઅલ ટૂલ તરીકે કામ કરે છે. તે ફોરવર્ડ પ્રીમિયમ ઘટાડવામાં પણ મદદ કરી શકે છે, જેનાથી બિઝનેસ હેજિંગ ખર્ચમાં ઘટાડો થાય છે અને સંભવિતપણે સરકારી બોન્ડની માંગને ટેકો મળે છે.

21 મે, 2026 ના રોજ USD/INR વિનિમય દર લગભગ 96.3888 પર ટ્રેડ થઈ રહ્યો હતો.

બાહ્ય જોખમો યથાવત

RBI ના હસ્તક્ષેપ છતાં, રૂપિયો હજુ પણ બાહ્ય આંચકાઓ માટે સંવેદનશીલ છે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ અને તેલના ભાવ પર તેની અસર એક નોંધપાત્ર જોખમ રજૂ કરે છે. વધુમાં, ભારતીય ઇક્વિટીઝમાંથી વિદેશી રોકાણકારોના આઉટફ્લો અને સતત વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતા રૂપિયા પરના નીચલા દબાણમાં વધારો કરે છે. છેલ્લા મહિનામાં, રૂપિયો લગભગ 2.5% નબળો પડ્યો છે, અને છેલ્લા 12 મહિનામાં તે 11.98% ઘટ્યો છે. માર્ચ 2026 માં USD સામે INR નો સર્વકાલીન ઉચ્ચ દર 99.82 હતો. રૂપિયાની લાંબા ગાળાની સ્થિરતા ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષોના નિરાકરણ અને વૈશ્વિક આર્થિક ભાવનાઓમાં એકંદર સુધારા પર નિર્ભર રહેશે.