Reserve Bank of India (RBI) ના એક નવા અભ્યાસમાં ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. બેંકો RBI દ્વારા કરવામાં આવેલા રેપો રેટના ઘટાડાનો ફાયદો ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડવામાં ઘણી ધીમી છે, જ્યારે રેટ વધારો તરત જ લાગુ કરી દે છે.
વ્યાજ દરનું નવું ગણિત
તાજેતરના રિસર્ચ મુજબ, જ્યારે RBI રેપો રેટ ઘટાડે છે, ત્યારે બેંકો તેનો માત્ર 64% ફાયદો જ ગ્રાહકોને આપે છે. તેની સામે જ્યારે RBI રેટ વધારે છે, ત્યારે બેંકો 76.4% જેટલો વધારો ખૂબ ઝડપથી લોન લેનારાઓ પર નાખી દે છે.
Net Interest Margin (NIM) બચાવવાની રમત
બેંકો માટે આ તેમની પ્રોફિટબિલિટી (Profitability) જાળવી રાખવાની એક મોટી વ્યૂહરચના છે. જ્યારે બેંક માટે RBI પાસેથી ફંડ લેવાનો ખર્ચ ઘટે છે અને તેઓ ગ્રાહકો પાસેથી જૂના ઊંચા દરે વ્યાજ વસૂલવાનું ચાલુ રાખે છે, ત્યારે તેમની વચ્ચેનો તફાવત એટલે કે Net Interest Margin મજબૂત બને છે. આ જ કારણ છે કે વ્યાજ દર ઘટવાના ચક્રમાં પણ બેંકોના રિઝલ્ટ મજબૂત જોવા મળે છે.
કોને કેટલો ફાયદો?
RBI ના અભ્યાસમાં લોન લેનારાઓ વચ્ચે ભેદભાવ પણ જોવા મળ્યો છે:
- MSME: નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને રાહત મળી છે અને તેમના વ્યાજ દરમાં 122 bps નો ઘટાડો થયો છે.
- Large Industries: મોટી કંપનીઓને મળતી રાહત ખૂબ ઓછી છે, જેમાં માત્ર 67 bps નો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણી
જોકે આ વ્યૂહરચના ટૂંકા ગાળામાં બેંકોના પ્રોફિટ માટે સારી છે, પરંતુ લાંબા ગાળે તે જોખમી બની શકે છે. જો લોનનો ખર્ચ વધુ પડતો ઊંચો રહેશે, તો કોર્પોરેટ સેક્ટરમાં નવી લોન લેવાનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે. આનાથી બેંકોની લોન બુક પર દબાણ આવી શકે છે અને એસેટ ક્વોલિટી (Asset Quality) બગડવાનું જોખમ રહેલું છે. રોકાણકારોએ હવે બેંકોના પોર્ટફોલિયો મિક્સ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.