Reserve Bank of India હવે નવા બેંકિંગ લાયસન્સ આપવામાં ઉતાવળ કરવાને બદલે, વર્તમાન બેંકોને મજબૂત બનાવવા અને એકીકરણ (Consolidation) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. કડક નિયમોને કારણે મોટી NBFCs પણ બેંક બનવામાં રસ દાખવતી નથી.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) પોતાની નિયમનકારી રણનીતિમાં મોટો ફેરફાર કરી રહી છે. ૧૯૯૧ પછીના સમયગાળામાં જે રીતે નવા બેંકિંગ લાયસન્સ આપવામાં આવતા હતા, તેને બદલે હવે રેગ્યુલેટરનું ધ્યાન બેંકોની સાઈઝ વધારવા અને તેમની સ્થિરતા સુનિશ્ચિત કરવા પર છે. અગાઉનો હેતુ ખાનગી ખેલાડીઓને પ્રવેશ આપી સરકારી પ્રભુત્વને પડકારવાનો હતો, પરંતુ હવે RBI હાલમાં કાર્યરત સંસ્થાઓની આર્થિક સ્થિતિ અને મૂડીકરણ (Capitalization) ને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે.
રોકાણકારો માટે સંદેશ
હવે રોકાણકારોએ નવા બેંકિંગ ખેલાડીઓની રાહ જોવાને બદલે, જે વર્તમાન બેંકો માર્કેટમાં છે તેમની કાર્યક્ષમતા અને બેલેન્સ શીટની ગુણવત્તા પર નજર રાખવી જોઈએ. બેંકોનું એકીકરણ કરીને તેમને મોટી અને વધુ સક્ષમ બનાવવાની પ્રક્રિયા હવે તેજ બની છે.
NBFCs કેમ બેંક બનવા માંગતી નથી?
બજાજ ફાઇનાન્સ (Bajaj Finance) અને ટાટા કેપિટલ (Tata Capital) જેવી મોટી NBFCs બેંકો સામે સ્પર્ધા કરી રહી હોવા છતાં, તેઓ બેંક બનવાનું ટાળી રહી છે. તેનું મુખ્ય કારણ 'કોમ્પ્લાયન્સ કોસ્ટ' (Compliance Cost) છે. બેંકિંગ લાયસન્સ મળે એટલે તરત જ CRR (Cash Reserve Ratio) અને 'પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ'ના કડક નિયમો લાગુ પડે છે, જે ઘણીવાર નફાકારકતા ઘટાડે છે. આથી, અત્યારનું મોડેલ જ તેમના માટે વધુ નફાકારક છે.
સરકારી બેંકોનું એકીકરણ
સ્ટેટ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (SBI) માં અગાઉની સહાયક બેંકોનું વિલીનીકરણ એ આ રણનીતિનું જ એક પગલું હતું. હેતુ સ્પષ્ટ છે: ઘણી બધી નાની બેંકોને બદલે મજબૂત અને મોટી બેંકો બનાવવી જે લાંબા ગાળે આર્થિક જોખમો ઝીલી શકે.
સ્પર્ધામાં ફેરફાર
ઘણી વિદેશી બેંકો પોતાનો રિટેલ બિઝનેસ સમેટી રહી છે અને પોતાના લોન પોર્ટફોલિયો Axis Bank જેવી મોટી ડોમેસ્ટિક બેંકોને વેચી રહી છે. આનાથી ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટરમાં એકત્રીકરણ વધી રહ્યું છે.
આગામી સમયમાં, રોકાણકારોએ બેંકોના Capital Adequacy Ratio અને Cost-to-Income Ratio પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.