Whalesbook
RBI એ નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) માટે નિયમનકારી માળખામાં એક મોટો સુધારો પ્રસ્તાવિત કર્યો છે. નવા નિયમો હેઠળ, ₹1 લાખ કરોડ કે તેથી વધુની એસેટ ધરાવતી NBFCs ને 'અપર લેયર' (NBFC-UL) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવશે. આ પગલું હાલની જટિલ સ્કોરિંગ સિસ્ટમની જગ્યા લેશે અને નિયમનને વધુ સ્પષ્ટ તથા સુસંગત બનાવશે.
આ પ્રસ્તાવિત ફેરફાર હાલના સ્કેલ-બેઝ્ડ રેગ્યુલેટરી (SBR) ફ્રેમવર્કથી એક મોટો બદલાવ દર્શાવે છે. SBR ફ્રેમવર્ક, જે ઓક્ટોબર 2021 માં રજૂ કરાયું હતું, તેમાં NBFCs ને એસેટ સાઇઝ અને અન્ય પરિબળોના આધારે બેઝ લેયર, મિડલ લેયર, અપર લેયર અને ટોપ લેયર જેવા ચાર સ્તરો માં વહેંચવામાં આવતા હતા. નવી પદ્ધતિમાં, માત્ર ₹1 લાખ કરોડ નો એસેટ થ્રેશોલ્ડ (Threshold) એ 'અપર લેયર' નક્કી કરવાનો મુખ્ય માપદંડ બનશે. આનાથી વર્ગીકરણ સરળ બનશે, પારદર્શિતા વધશે અને નિયમન કંપનીઓના નાણાકીય કદ અને પ્રણાલીગત મહત્વ (Systemic Importance) સાથે વધુ સારી રીતે સુસંગત થશે. કુલ એક્સપોઝર (Total Exposure) દ્વારા ટોચની 50 NBFCs ને આપમેળે અપર લેયર માટે ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. આ એસેટ થ્રેશોલ્ડને બજારના બદલાવો સાથે તાલ મિલાવવા માટે દર પાંચ વર્ષે સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
એક નોંધપાત્ર ફેરફાર એ છે કે સરકારી માલિકીની NBFCs પણ હવે 'અપર લેયર' માં સામેલ થશે. RBI નો હેતુ એ છે કે સમાન કદ અને મહત્વ ધરાવતી NBFCs માટે, પછી ભલે તે સરકારી હોય કે ખાનગી, સમાન નિયમનકારી ધોરણો લાગુ પડે.
જોકે ₹1 લાખ કરોડ નો એસેટ થ્રેશોલ્ડ નિયમનમાં સ્પષ્ટતા લાવશે, તે NBFCs પર નવા દબાણ પણ લાવી શકે છે. જે NBFCs આ થ્રેશોલ્ડની નજીક છે, તેમને ઝડપથી વૃદ્ધિ કરવા અથવા પુનર્ગઠન કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે. 'અપર લેયર' માં આવનાર કંપનીઓએ બેન્કો જેવા કડક મૂડી, શાસન (Governance) અને જોખમ સંચાલન (Risk Management) ધોરણો અપનાવવા પડશે. NBFC ક્ષેત્રે ભૂતકાળમાં ઉચ્ચ જોખમ લેવા, લીવરેજ અને અપૂરતા લિક્વિડિટી બફર (Liquidity Buffer) સાથે સંકળાયેલી નિષ્ફળતાઓનો સામનો કર્યો છે.
આ ક્ષેત્રના વિકાસની વાત કરીએ તો, ભારતીય NBFC ક્ષેત્રની કુલ એસેટ 2025 માં આશરે ₹45 લાખ કરોડ હતી અને તે ભવિષ્યમાં પણ વધવાની ધારણા છે. નવા નિયમો 'અપર લેયર' NBFCs ને રાજ્ય સરકારની ગેરંટીનો ઉપયોગ કરીને ક્રેડિટ રિસ્ક (Credit Risk) વધુ અસરકારક રીતે ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી આપી શકે છે, જે ધિરાણને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.
RBI આ પ્રસ્તાવિત ફેરફારો પર 4 મે, 2026 સુધી જાહેર જનતા પાસેથી પ્રતિભાવ માંગી રહ્યું છે. આ ફેરફારોનો અંતિમ ઉદ્દેશ્ય NBFCs નું વર્ગીકરણ સરળ બનાવવાનો, પારદર્શિતા વધારવાનો અને નિયમનકારી દેખરેખને મોટા NBFCs ના કદ અને મહત્વ સાથે સુસંગત રાખવાનો છે, જેથી સમગ્ર નાણાકીય સ્થિરતા જાળવી શકાય.