RBI એ બેંકો માટે કેશ રિઝર્વ રેશિયો (CRR) ના નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે. હવે બેંકોએ દરરોજ **99%** CRR જાળવવો પડશે, જે અગાઉ **90%** હતો. સિસ્ટમમાં રહેલી **₹5.9 લાખ કરોડ**ની વધારાની લિક્વિડિટીને શોષવા માટે આ મોટું પગલું લેવાયું છે.
કેમ લેવાયો આ નિર્ણય?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ બેંકોની દૈનિક કેશ રિઝર્વ મેનેજમેન્ટ માટે નવા અને કડક નિયમો જાહેર કર્યા છે. 16 ઓક્ટોબર, 2026 થી શરૂ થતા પખવાડિયાથી તમામ શેડ્યૂલ્ડ બેંકોએ તેમના નિર્ધારિત CRR ના ઓછામાં ઓછા 99% દૈનિક ધોરણે જાળવવા પડશે. અગાઉ આ મર્યાદા 90% હતી.
આ ફેરફાર પાછળનું મુખ્ય કારણ બેંકિંગ સિસ્ટમમાં જોવા મળતી અતિશય લિક્વિડિટી છે. હાલમાં સિસ્ટમમાં સરેરાશ ₹5.9 લાખ કરોડની વધારાની રોકડ જોવા મળી રહી છે, જેનું મુખ્ય કારણ વિદેશી મુદ્રાનો પ્રવાહ અને FCNR ડિપોઝિટ્સ છે. આ વધારાની રોકડના કારણે શોર્ટ-ટર્મ વ્યાજ દરોને પોલિસી ટાર્ગેટ સાથે જાળવી રાખવા RBI માટે પડકારરૂપ બન્યા હતા.
અર્થતંત્ર પર શું થશે અસર?
આ નિયમ દ્વારા RBI સિસ્ટમમાંથી વધારાની રોકડ ખેંચવા માંગે છે. જ્યારે બેંકોએ તેમનું ફંડ RBI પાસે રાખવું પડે છે, જેના પર તેમને કોઈ વ્યાજ નથી મળતું, ત્યારે લોન આપવા માટે તેમની પાસે રહેલી લિક્વિડિટીમાં ઘટાડો થાય છે. આનાથી શોર્ટ-ટર્મ માર્કેટ રેટ્સ અને રેપો રેટ વચ્ચે સંતુલન જળવાઈ રહેશે.
આ પગલું 7 ઓક્ટોબર, 2026 ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) ની બેઠક બાદ લેવામાં આવ્યું છે, જેમાં રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો કરીને તેને 5.50% કરવામાં આવ્યો હતો.
બેંકિંગ શેરો પર અસર
રોકાણકારો માટે હવે જોવાનું એ રહેશે કે આ નિયમ બેંકોના નેટ ઈન્ટરેસ્ટ માર્જિન (NIM) પર કેટલી અસર કરે છે. બેંકોની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી ફંડિંગ કોસ્ટમાં વધારો થઈ શકે છે, જે ઓવરનાઈટ મની માર્કેટના દરોને ઊંચા લાવી શકે છે. આગામી દિવસોમાં બેંકોના મેનેજમેન્ટની કોમેન્ટ્રી પર ખાસ નજર રાખવી જરૂરી છે.