ભારતીય બેંકો માટે આગામી સમયમાં ફંડિંગ કોસ્ટ (Funding Cost) માં વધારો થવાની શક્યતા છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ તેની ખાસ ફોરેન કરન્સી સ્વેપ (Foreign Currency Swap) સુવિધાને નિર્ધારિત સમય કરતાં વહેલી, 31 ઓગસ્ટ 2026 ના રોજ બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ પગલા બાદ, જે લગભગ **$52 બિલિયન** નું ફંડિંગ સહેલાઈથી મળી રહ્યું હતું, તે બંધ થઈ જશે.
બેંકો પર વધશે વ્યાજનો બોજ
RBI ના આ નિર્ણયને કારણે મની માર્કેટ (Money Market) માં ટૂંકા ગાળાના ફંડિંગના ખર્ચમાં વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. અત્યાર સુધી, બેંકો વિદેશી કરન્સી ડિપોઝિટને રૂપિયામાં રૂપાંતરિત કરીને સસ્તા દરે ફંડિંગ મેળવી રહી હતી. આ સ્વેપ સુવિધા બેંકોને $52 બિલિયન કરતાં વધુનું ભંડોળ એકત્ર કરવામાં મદદરૂપ થઈ હતી, જેનાથી તેમની લિક્વિડિટી (Liquidity) જાળવવામાં સરળતા રહેતી હતી.
જોકે, આ સુવિધા બંધ થતાં, બેંકોને હવે મોંઘા વિકલ્પો તરફ વળવું પડશે. ખાસ કરીને, સર્ટિફિકેટ ઓફ ડિપોઝિટ (CDs) જેવા શોર્ટ-ટર્મ ડેબ્ટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ (Debt Instruments) પરના વ્યાજ દરો વધી રહ્યા છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે બેંકોને ફંડ મેળવવા માટે વધુ ચૂકવણી કરવી પડશે, જે તેમની પ્રોફિટ માર્જિન (Profit Margin) પર દબાણ લાવી શકે છે. રોકાણકારો હવે એ જોશે કે બેંકો આ વધારાના ખર્ચનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખી શકે છે કે પછી તેમના નફામાં ઘટાડો સહન કરવો પડશે.
લોન અને ડિપોઝિટ વચ્ચેનું અંતર વધ્યું
આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે ભારતીય બેંકો લોનની માંગ અને ડિપોઝિટ ગ્રોથ (Deposit Growth) વચ્ચેના મોટા તફાવતનો સામનો કરી રહી છે. તાજેતરના આંકડા સૂચવે છે કે બેંકોની લોન વાર્ષિક 19.3% ના દરે વધી રહી છે, જ્યારે ડિપોઝિટ ગ્રોથ માત્ર 15.4% છે. લોકો પોતાના પૈસા પર વધુ વળતર મેળવવા માટે પરંપરાગત બેંક ડિપોઝિટ કરતાં અન્ય રોકાણ વિકલ્પો તરફ વળી રહ્યા છે, જેના કારણે બેંકો માટે પૂરતી ડિપોઝિટ એકત્ર કરવી મુશ્કેલ બની રહ્યું છે.
ડોલર સ્વેપ વિન્ડો બંધ થવાથી, બેંકોને ઓપરેટિંગ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યા વિના આ ગેપ ભરવાનો પડકાર રહેશે.
જોકે, RBI એ થોડી રાહત આપી છે. FCNR(B) ડિપોઝિટ માટેની મુખ્ય સ્વેપ સુવિધા 31 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ પૂરી થશે, પરંતુ બેંકો 11 સપ્ટેમ્બર, 2026 સુધી RBI સાથે સ્વેપ ડીલ કરી શકશે. આ ઉપરાંત, એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઇંગ્સ (ECBs) અને ઓવરસીઝ ફોરેન કરન્સી બોરોઇંગ્સ (Overseas Foreign Currency Borrowings) જેવી અન્ય યોજનાઓ 31 ડિસેમ્બર, 2026 સુધી ઉપલબ્ધ રહેશે.
હવે બજાર પર નજર રહેશે કે બેંકો આ લિક્વિડિટી ટ્રાન્ઝિશન (Liquidity Transition) ને કેવી રીતે મેનેજ કરે છે. રોકાણકારો માટે મુખ્ય બાબત એ હશે કે બેંકો મજબૂત લોન ગ્રોથ જાળવી રાખીને પોતાની પ્રોફિટ માર્જિન કેવી રીતે સુરક્ષિત રાખે છે.