બેંકિંગ સિસ્ટમમાં જમા થયેલી **₹11 લાખ કરોડથી** વધુની રેકોર્ડ લિક્વિડિટીને અંકુશમાં લેવા RBI હવે સક્રિય બની છે. સેન્ટ્રલ બેંક બોન્ડ વેચાણ અને ફોરેન એક્સચેન્જ સ્વાપ જેવા પગલાં લેવાનું વિચારી રહી છે.
માર્કેટમાં વધુ પડતી રોકડ (Liquidity Surplus)
ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં હાલમાં ₹11 લાખ કરોડથી વધુની સરપ્લસ લિક્વિડિટી જોવા મળી રહી છે. આ વધારાના કેશને કારણે શોર્ટ-ટર્મ મની માર્કેટ રેટ્સ RBI ના મુખ્ય રેપો રેટ (Repo Rate) થી પણ નીચે જતા રહ્યા છે. આ સ્થિતિને કાબૂમાં લેવા માટે RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ સંકેત આપ્યો છે કે સેન્ટ્રલ બેંક હવે ઓપન માર્કેટ બોન્ડ સેલ (Open Market Bond Sales) અને ફોરેન એક્સચેન્જ સ્વાપનો સહારો લઈ શકે છે.
આ સમસ્યાનું મૂળ શું છે?
જૂન 2026 માં રજૂ કરવામાં આવેલી સ્પેશિયલ ડોલર-રૂપી સ્વાપ ફેસિલિટી પછી વિદેશી મૂડીના મોટા પ્રવાહને કારણે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડનો ભરાવો થયો છે. જ્યારે બેંકો પાસે વધુ પડતી રોકડ હોય, ત્યારે તેઓ ઓછી કિંમતે ધિરાણ આપે છે, જે મોંઘવારીને નિયંત્રિત કરવાના RBI ના પ્રયાસોમાં અવરોધ ઉભો કરે છે.
બોન્ડ માર્કેટ પર શું થશે અસર?
જો RBI માર્કેટમાં બોન્ડ વેચવાનું શરૂ કરે, તો માર્કેટમાં સરકારી સિક્યુરિટીઝનો સપ્લાય વધશે. પરિણામે, બોન્ડના ભાવ ઘટી શકે છે અને યીલ્ડ (Yields) માં વધારો જોવા મળી શકે છે. 10-year બેન્ચમાર્ક બોન્ડ પર પહેલેથી જ દબાણ દેખાઈ રહ્યું છે. રોકાણકારોએ હવે RBI ના આગામી ઓફિશિયલ નોટિફિકેશન અને ઇન્ટરબેંક કોલ મની રેટ્સ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.