Whalesbook
RBI આજે ₹50,000 કરોડ ની વેરીએબલ રેટ રેપો (VRR) ઓક્શન હાથ ધરશે. આ દરમિયાન, વેઈટેડ એવરેજ કોલ રેટ (WACR) પોલિસી રેપો રેટ કરતાં વધી ગયો છે, જે સિસ્ટમ લિક્વિડિટી અને વાસ્તવિક માર્કેટ ફંડિંગ પરિસ્થિતિઓ વચ્ચેના અંતરને દર્શાવે છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં રવિવાર સુધીમાં ₹2.2 ટ્રિલિયન (એટલે કે ₹2.2 લાખ કરોડ) ની લિક્વિડિટી સરપ્લસ હોવા છતાં, ઓવરનાઈટ બોરોઈંગ કોસ્ટ ઊંચી રહી છે. WACR સોમવારે 5.31% સુધી પહોંચ્યો, જે 5.25% ના પોલિસી રેપો રેટ કરતાં વધારે છે. આ એપ્રિલની શરૂઆતથી 23 બેસિસ પોઈન્ટ નો વધારો દર્શાવે છે. આ સૂચવે છે કે ટૂંકા ગાળાના ફંડ્સની માંગ પુરવઠા કરતાં વધી રહી છે, અથવા અન્ય પરિબળો ખર્ચને પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે.
આ કડક લિક્વિડિટી અને ઊંચા ફંડિંગ ખર્ચ પાછળ અનેક મેક્રોઇકોનોમિક પરિબળો જવાબદાર છે. મજબૂત ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth) મુખ્ય કારણ છે. FY26 માં શેડ્યૂલ્ડ કોમર્શિયલ બેંકો માટે નોન-ફૂડ ક્રેડિટ 15.9% વધી છે. આના કારણે એપ્રિલ 2026 સુધીમાં ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ રેશિયો 82.01% સુધી પહોંચી ગયો, જે લગભગ 20 વર્ષનો ઉચ્ચતમ સ્તર છે અને RBI ની પસંદગીના સ્તરથી ઉપર છે, જેનાથી બેંકોના ફંડિંગ પર દબાણ આવ્યું છે. વધુમાં, ઈન્ડિયન રૂપિયો પણ યુએસ ડોલર સામે રેકોર્ડ નીચા 95.31 પર ગગડ્યો છે. આનું કારણ વધતા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ($104/barrel) અને ફોરેન પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર (FPI) આઉટફ્લો (Outflow) છે. RBI દ્વારા આ કરન્સીના દબાણને મેનેજ કરવા માટે કરાયેલ હસ્તક્ષેપ રૂપિયાની લિક્વિડિટી ઘટાડી શકે છે, જે મેનેજમેન્ટમાં વધુ પડકારો ઉમેરે છે. ભારતના ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ (Foreign Exchange Reserves) પણ મે 2026 ની શરૂઆત સુધીમાં ઘટીને $690.693 બિલિયન થયા છે.
RBI નિયમિતપણે VRR ઓક્શનનો ઉપયોગ લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ ટૂલ તરીકે કરે છે. ભૂતકાળમાં, એપ્રિલ 2026 માં ₹2 લાખ કરોડ ની VRRR ઓક્શન જેવા પગલાંમાં લિક્વિડિટી શોષાઈ જતાં બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો જોવા મળ્યો હતો.
આ વર્તમાન લિક્વિડિટી સંકોચન (Liquidity Squeeze) અને વધતા ફંડિંગ ખર્ચ જોખમો ઊભા કરે છે. વિશ્લેષકો ચેતવણી આપે છે કે કડક લિક્વિડિટી, ઊંચા ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને નબળો રૂપિયો ફુગાવાના ભયને વેગ આપી શકે છે. HSBC એ FY27 માં 5.6% ફુગાવાનો અંદાજ લગાવ્યો છે, જે સૂચવે છે કે RBI વ્યાજ દરમાં બે વાર વધારો કરી શકે છે. ઊંચા દરો અર્થતંત્ર માટે બોરોઈંગ ખર્ચમાં વધારો કરશે, જે પહેલેથી જ FY27 માટે ₹17.2 લાખ કરોડ ના સરકારના બોરોઈંગ પ્રોગ્રામનો સામનો કરી રહ્યું છે. બેંકો માટે, ડિપોઝિટ ગ્રોથ કરતાં વધુ ઝડપી ક્રેડિટ ગ્રોથ જો ફંડિંગ ખર્ચમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય તો માર્જિન ઘટાડી શકે છે. Fitch Ratings એ પણ આ લિક્વિડિટી દબાણ અને કરન્સી વોલેટિલિટી (Currency Volatility) ને કારણે બેંકિંગ માર્જિન પર દબાણની ચેતવણી આપી છે.
આગળ જોઈએ તો, વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે બોન્ડ યીલ્ડ્સ માર્કેટ સપ્લાય અને RBI ની લિક્વિડિટી ક્રિયાઓ પ્રત્યે સંવેદનશીલ રહેશે, જેમાં બેન્ચમાર્ક 10-વર્ષીય યીલ્ડ સંભવતઃ 6.65% અને 6.8% ની વચ્ચે રહેશે. ક્રેડિટ ગ્રોથ અને સરકારી બોરોઈંગ દ્વારા સંચાલિત ફંડ્સની મજબૂત માંગનો અર્થ છે કે લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ RBI નું મુખ્ય ધ્યાન કેન્દ્રિત રહેશે. ઓવરનાઈટ દરો પર સતત ઉપરનું દબાણ અસરકારક મોનેટરી પોલિસી (Monetary Policy) અને નાણાકીય સ્થિરતા (Financial Stability) માટે નીતિગત ગોઠવણોને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.