જૂન ક્વાર્ટરના આંકડા દર્શાવે છે કે હવે 34 કંપનીઓમાં પ્રમોટર્સના 90% થી વધુ શેર ગીરવે મૂકવામાં આવ્યા છે, જે માર્ચમાં 30 હતી. આ ઊંચું સ્તર ઘણીવાર સૂચવે છે કે પ્રમોટર્સ પાસે પરંપરાગત ભંડોળ મેળવવાની મર્યાદિત પહોંચ છે. રોકાણકારોએ આવા ઊંચા દેવાના કારણો કાળજીપૂર્વક તપાસવા જોઈએ, કારણ કે તે કંપનીના શેરના ભાવને બજારની અસ્થિરતા માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવી શકે છે.
પ્રમોટર ગીરવે (Pledging) વધી રહ્યું છે?
તાજેતરના શેરહોલ્ડિંગ ડેટાના વિશ્લેષણ મુજબ, ભારતમાં એવી કંપનીઓની સંખ્યા વધી રહી છે જ્યાં પ્રમોટર્સ તેમની ઇક્વિટી હોલ્ડિંગનો 90% થી વધુ ભાગ ગીરવે મૂકી રહ્યા છે. જૂન ક્વાર્ટરના અંત સુધીમાં, 34 કંપનીઓએ આ 90% ની મર્યાદા વટાવી દીધી છે, જે માર્ચના અંતે નોંધાયેલી 30 કંપનીઓ કરતાં વધુ છે. શેર ગીરવે મૂકીને લોન લેવી એ સામાન્ય બિઝનેસ પ્રથા છે, પરંતુ આટલા ઊંચા સ્તરે પહોંચવું ઘણીવાર સૂચવે છે કે પ્રમોટર્સે મૂડી ઊભી કરવાના પરંપરાગત રસ્તાઓનો ઉપયોગ કરી લીધો છે.
ઊંચા ગીરવેનું મહત્વ શું છે?
જ્યારે પ્રમોટર્સ તેમના મોટાભાગના શેર ગીરવે મૂકે છે, ત્યારે તે કંપની અને તેના લઘુમતી શેરધારકો માટે ચોક્કસ જોખમ ઊભું કરે છે. આ લોન સામાન્ય રીતે શેરના મૂલ્ય દ્વારા સમર્થિત હોય છે. જો કંપનીના શેરના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય, તો લેણદારો માર્જિન કોલ (Margin Call) જારી કરી શકે છે. માર્જિન કોલ માટે ઉધાર લેનાર પાસેથી વધુ કોલેટરલ (Collateral) અથવા રોકડની જરૂર પડે છે. જો પ્રમોટર આ માંગણીઓ પૂરી કરી શકતા નથી, તો લેણદારો પોતાનો પૈસા વસૂલવા માટે ખુલ્લા બજારમાં ગીરવે મૂકેલા શેર વેચી શકે છે. આ ફરજિયાત વેચાણ શેરના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો તરફ દોરી શકે છે, જે તમામ શેરધારકોને નકારાત્મક અસર કરે છે.
કંપની-વિશિષ્ટ ટ્રેન્ડ્સ
વ્યક્તિગત કંપનીઓના ડેટા દેવાના સંચાલનમાં વિવિધ પેટર્ન દર્શાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, Mphasis એ તાજેતરના ક્વાર્ટરમાં પ્રમોટર ગીરવેમાં 100% નો વધારો નોંધાવ્યો છે, જ્યારે અગાઉના સમયગાળામાં કોઈ ગીરવે નહોતું. Goa Carbon અને Cohance Lifesciences જેવી અન્ય કંપનીઓએ પણ વધારો નોંધાવ્યો છે, તેમના ગીરવે ગુણોત્તર 90% ની પાર પહોંચી ગયા છે. હકારાત્મક બાજુએ, કેટલીક કંપનીઓ તેમના દેવાના બોજને ઘટાડવા માટે પગલાં લઈ રહી છે. Gayatri Projects એ જૂન ક્વાર્ટરમાં તેના ગીરવે ગુણોત્તરને 72% થી ઘટાડીને લગભગ 4.89% કરી દીધો છે. આવા ઘટાડાને સામાન્ય રીતે વિશ્લેષકો દ્વારા સુધરેલા નાણાકીય સ્વાસ્થ્યના સંકેત તરીકે જોવામાં આવે છે, જો ડિલેવરેજિંગ (Deleveraging) એક વખતની સંપત્તિના વેચાણને બદલે ઓપરેશનલ કેશ ફ્લો (Operational Cash Flow) દ્વારા ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાન રાખવું?
રોકાણકારોએ કંપનીનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે ફક્ત ગીરવે ટકાવારી પર આધાર રાખવો જોઈએ નહીં. ઊંચો ગીરવે ગુણોત્તર એક રેડ ફ્લેગ (Red Flag) તરીકે કામ કરે છે, પરંતુ તેનું વિશ્લેષણ કંપનીના એકંદર નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય સાથે કરવું જોઈએ. ધિરાણના હેતુને જોવો આવશ્યક છે. ઉત્પાદક મૂડી ખર્ચ અથવા વિસ્તરણ પ્રોજેક્ટ્સ માટે ભંડોળ, ઓપરેશનલ નુકસાનને આવરી લેવા અથવા ગ્રુપ કંપનીઓને ટેકો આપવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ભંડોળ કરતાં અલગ રીતે જોઈ શકાય છે. રોકાણકારોએ ગીરવેના સ્તરમાં ફેરફાર અને દેવાની ચુકવણી યોજનાઓ અંગે મેનેજમેન્ટની ટિપ્પણીઓ માટે ભાવિ ત્રિમાસિક ફાઇલિંગ્સ (Quarterly Filings) ને ટ્રેક કરવા જોઈએ. કંપની સ્થિર નફાજનકતા દ્વારા તેનું દેવું ઘટાડી રહી છે કે તે બાહ્ય લોન પર અત્યંત નિર્ભર છે તે સમજવું લાંબા ગાળાની સ્થિરતાનું મૂલ્યાંકન કરવાની ચાવી છે.