Whalesbook
સરકારી કંપનીનો દરજ્જો જાળવવાનો પડકાર
PFC અને REC વચ્ચેનો પ્રસ્તાવિત મર્જર પાવર ફાઇનાન્સિંગ ક્ષેત્રમાં એક મોટો ખેલાડી ઊભો કરશે. પરંતુ, આ મર્જરના અમલીકરણમાં સૌથી મોટો અવરોધ સરકારની હિસ્સેદારી જાળવી રાખવાનો છે. હાલમાં, PFC માં સરકારની 56% ભાગીદારી છે. પરંતુ, મર્જર માટે સૂચિત શેર-સ્વેપ રેશિયો (6 PFC શેરના બદલામાં 7 REC શેર) મુજબ, સંયુક્ત કંપનીમાં સરકારની હિસ્સેદારી ઘટીને આશરે 42% થઈ જશે. કંપની અધિનિયમ, 2013 ની કલમ 2(45) મુજબ, 'ગવર્નમેન્ટ કંપની' તરીકે લાયક ઠરવા માટે ઓછામાં ઓછી 51% માલિકી હોવી જરૂરી છે. આ મર્યાદા કરતાં ઓછી હિસ્સેદારીને કારણે, સરકારને આ દરજ્જો જાળવી રાખવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવા પડશે.
શું છે વિકલ્પો?
સરકાર સામે મુખ્યત્વે બે વિકલ્પો છે: પ્રથમ, PFC ને મોટી બાયબેક (Buyback) ઓફર લાવવા માટે નિર્દેશ આપવો, જેમાં સરકાર ભાગ ન લે. બીજો વિકલ્પ એ છે કે PFC માં મોટી મૂડી રોકાણ (Capital Infusion) કરવું, જેનાથી સરકારની હિસ્સેદારી ફરીથી 51% થી ઉપર આવી જાય. આ માટે અંદાજે ₹32,000 કરોડ થી ₹35,000 કરોડ સુધીના ભંડોળની જરૂર પડી શકે છે. આ ઉપરાંત, 'ગવર્નમેન્ટ કંપની' ની વ્યાખ્યામાં ફેરફાર કરવા માટે કાયદામાં સુધારો કરવાનો વિકલ્પ પણ શક્ય છે, પરંતુ તેની શક્યતાઓ ઓછી છે. જો મૂડી રોકાણ કરવામાં આવે, તો PFC ના શેરની સંખ્યા વધશે, જે કંપનીના Capital Adequacy Ratio (CAR) પર અસર કરી શકે છે.
વિશાળ લોન બુક અને નાણાકીય સ્થિતિ
આ મર્જર બાદ બનતી નવી સંસ્થા પાસે લગભગ ₹11.5 લાખ કરોડ ની સંયુક્ત લોન બુક હશે. આનાથી તે ભારતના મોટા બેંકો જેવી કે કેનરા બેંક (જેનો કુલ બિઝનેસ Q2 FY26 માં આશરે ₹26.79 લાખ કરોડ હતો) ની સમકક્ષ બની જશે. નવી કંપનીની લોન બુકમાં 40% વિતરણ (Distribution), 29% પરંપરાગત જનરેશન (Conventional Generation), 14% રિન્યુએબલ એનર્જી (Renewables) અને બાકીનો હિસ્સો ટ્રાન્સમિશન, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને લોજિસ્ટિક્સમાં ફાળવવામાં આવશે. Q3 FY26 ના આંકડા મુજબ, સંયુક્ત Gross Non-Performing Asset (GNPA) રેશિયો 1.3% અને Return on Assets (RoA) આશરે 3% રહેવાની ધારણા છે. જોકે, PFC અને REC ના P/B રેશિયો હાલમાં 1.1x ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે.
સંભવિત જોખમો અને બજારનો મત
મર્જરથી સ્કેલ વધવાની શક્યતા છે, પરંતુ કેટલીક ચિંતાઓ પણ છે. PFC અને REC પહેલેથી જ ઓછી ઓવરહેડ ખર્ચ (1% થી ઓછો) સાથે કાર્યરત છે, તેથી ઓપરેટિંગ કોસ્ટ સિનર્જી (Synergies) મર્યાદિત હોઈ શકે છે. PFC ને લિક્વિડિટી રિસ્ક મેનેજમેન્ટના ઉલ્લંઘન બદલ RBI દ્વારા ફેબ્રુઆરી 2024 માં દંડ પણ ફટકારવામાં આવ્યો હતો. આ ઉપરાંત, Gensol Engineering પાસેથી ₹307 કરોડ ની બાકી રકમ જેવી સમસ્યાઓ ક્રેડિટ રિસ્ક મેનેજમેન્ટના પડકારો દર્શાવે છે. ભૂતકાળમાં PSU બેંકોના મર્જરના અનુભવો સૂચવે છે કે લાંબા ગાળાની સફળતા અમલીકરણ પર આધાર રાખે છે. UBS અને Motilal Oswal જેવા બ્રોકરેજ હાઉસ આ મર્જરના ફાયદા જુએ છે, જેમ કે સુધારેલી પ્રાઈસિંગ પાવર, પરંતુ આ બધું સરકાર દ્વારા હિસ્સેદારીના મુદ્દાનું નિરાકરણ લાવવા પર નિર્ભર રહેશે. આખરી નિર્ણય સરકાર ક્યારે લે છે તેના પર બજારની નજર રહેશે, જે આ નવી પાવર ફાઇનાન્સિંગ કંપનીના ભવિષ્યની દિશા નક્કી કરશે.