National Payments Corporation of India (NPCI) ના નવા ખુલાસાએ બેંકિંગ સેક્ટરમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે. UPI ટ્રાન્ઝેક્શનને કારણે બેંકોને વાર્ષિક **₹21,000 કરોડનો** બોજ સહન કરવો પડી રહ્યો છે, જેની સીધી અસર બેંકોના પ્રોફિટ માર્જિન પર પડી રહી છે.
વધતો જતો ઓપરેશનલ બોજ
દેશમાં UPI ટ્રાન્ઝેક્શનનો વ્યાપ તો વધ્યો છે, પરંતુ તેની પાછળ બેંકોનું ખર્ચનું ભારણ પણ ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચ્યું છે. NPCI ના ડેટા મુજબ, આ સર્વિસ જાળવવા માટે ભારતીય બેંકોએ દર વર્ષે ₹21,000 કરોડ ખર્ચવા પડે છે.
શું છે કારણ? (Technical Perspective)
NPCI ના હેડ દિલીપ અસબે (Dilip Asbe) ના જણાવ્યા અનુસાર, આ ખર્ચ પાછળનું મુખ્ય કારણ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ટેકનોલોજી પાછળનો જંગી ખર્ચ છે. એક ઉદાહરણ આપતા તેમણે જણાવ્યું કે, જે સર્વર યુનિટ પહેલા ₹20 લાખમાં મળતું હતું, તેની કિંમત હવે વધીને ₹1 કરોડ થઈ ગઈ છે. બેંકોએ દરરોજ થતા લાખો ટ્રાન્ઝેક્શન માટે પોતાની સિસ્ટમ અને સર્વર કેપેસિટીમાં સતત રોકાણ કરવું પડે છે.
State Bank of India પર કેટલો માર?
આ આખા માળખામાં State Bank of India સૌથી વધુ પ્રભાવિત છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, માત્ર UPI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે જ SBI વાર્ષિક ₹2,000 કરોડ થી ₹3,000 કરોડ સુધીનો ખર્ચ કરે છે. હાલના 'ઝીરો મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ' (Zero-MDR) પોલિસી હેઠળ બેંકો મર્ચન્ટ પાસેથી કોઈ ફી વસૂલી શકતી નથી, પરિણામે આ ખર્ચનો સંપૂર્ણ બોજ બેંકોએ જ ઉઠાવવો પડે છે.
ભવિષ્યમાં શું સંભવ છે?
ટ્રાન્ઝેક્શનની સાથે જનરેટ થતા એસએમએસ (SMS) એલર્ટ્સનો ખર્ચ પણ બેંકોના નફાને અસર કરી રહ્યો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે, આ મોડલ લાંબા ગાળે સસ્ટેનેબલ નથી. જો આ રીતે જ ખર્ચ વધતો રહેશે, તો આગામી સમયમાં ફી સ્ટ્રક્ચર અથવા કોસ્ટ-શેરિંગ અંગે નિયમનકારી ચર્ચાઓ તેજ થઈ શકે છે, જેના પર રોકાણકારોએ ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.