ભારતીય કન્ઝ્યુમર ક્રેડિટ માર્કેટમાં NBFCs નું વર્ચસ્વ સતત વધી રહ્યું છે. જૂન **2026** સુધીના આંકડા મુજબ, નવી ક્રેડિટ લેનારા ગ્રાહકોમાં **47%** હિસ્સો NBFCs નો છે, જે તેમની મજબૂત પકડ દર્શાવે છે.
ભારતીય અર્થવ્યવસ્થામાં નોન-બેંકિંગ ફાઈનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFCs) હવે કન્ઝ્યુમર ક્રેડિટના મુખ્ય એન્જિન બની ગઈ છે. જૂન 2026 સુધીમાં તમામ નવી-ટુ-ક્રેડિટ (NTC) લોનમાંથી 47% લોન NBFCs દ્વારા આપવામાં આવી છે. FIDC અને TransUnion CIBIL ના રિપોર્ટ મુજબ, દેશના કુલ ક્રેડિટ-એક્ટિવ ગ્રાહકોમાંથી 46% ગ્રાહકો NBFCs સાથે જોડાયેલા છે.
નાની લોન પર ફોકસ
આ ઝડપી વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ ₹2 લાખથી ઓછી રકમની 'સ્મોલ-ટિકિટ' લોન છે. પરંપરાગત બેંકો જે સેગમેન્ટમાં ધીમી છે, ત્યાં NBFCs એ સેમી-અર્બન અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પોતાની હાજરી મજબૂત બનાવીને ક્રેડિટ ગેપને ભર્યો છે.
વ્યૂહરચનામાં મોટો બદલાવ
એક દાયકા પહેલા NBFCs નું મુખ્ય લક્ષ્ય માત્ર નવા ગ્રાહકો મેળવવાનું હતું, પરંતુ હવે ફોકસ ગ્રાહકોને ટકાવી રાખવા (Customer Retention) પર છે. 2016માં નવા ગ્રાહકોનું પ્રમાણ 28% હતું, જે ઘટીને 2026માં 16% થયું છે. આ દર્શાવે છે કે કંપનીઓ હવે જૂના, વિશ્વસનીય ગ્રાહકોને વધુ પ્રોડક્ટ્સ વેચીને લાંબા ગાળાના સંબંધો બાંધવા પર ધ્યાન આપી રહી છે.
એસેટ ક્વોલિટી અને માર્કેટ રિસ્ક
NBFCs ની એસેટ ક્વોલિટીમાં પણ સુધારો જોવા મળ્યો છે. સિસ્ટમિક ડિલિંક્વન્સી રેટ (જે લોન 90 દિવસથી વધુ લેટ હોય) ઘટીને 1.1% થયો છે, જે પહેલા 2.7% હતો. આ ઉપરાંત, 'અબોવ-પ્રાઈમ' (સારા ક્રેડિટ સ્કોર ધરાવતા) બોરોઅર્સનો હિસ્સો વધીને 32% થયો છે.
રોકાણકારો માટે પડકારો
વૃદ્ધિની સાથે કેટલાક પડકારો પણ છે. ફંડિંગ કોસ્ટ વધવાથી નફાના માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. સાથે જ, RBI દ્વારા અનસિક્યોર્ડ લોન પર કડક નિયમો અને વધારાની રિસ્ક-વેઈટ જરૂરિયાતોને કારણે હવે કંપનીઓએ લોન આપવામાં વધુ સાવચેતી રાખવી પડશે. હવે પછીની વૃદ્ધિ તે NBFCs ની તરફેણમાં રહેશે જે વોલ્યુમ અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ વચ્ચે સંતુલન જાળવી શકશે.