માઈક્રોફાઈનાન્સ સેક્ટરમાં **98.1%** જેટલું દેવું (Debt Funding) માત્ર મોટી કંપનીઓને મળી રહ્યું છે. બેંકોની આ સાવચેતીભરી નીતિને કારણે હવે સેક્ટરમાં મર્જર અને એકત્રીકરણ (Consolidation) ના એંધાણ વર્તાઈ રહ્યા છે, જે નાના રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતીય માઈક્રોફાઈનાન્સ સેક્ટરમાં એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે, જ્યાં મૂડીનો પ્રવાહ મુખ્યત્વે માત્ર મોટા અને સ્થાપિત પ્લેયર્સ તરફ વળી રહ્યો છે. લેટેસ્ટ ડેટા મુજબ, ₹2,000 કરોડથી વધુની એસેટ્સ ધરાવતી કંપનીઓએ પ્રથમ ક્વાર્ટરમાં કુલ ડેટ ફંડિંગના 98.1% હિસ્સો મેળવી લીધો છે. આ ટ્રેન્ડ સૂચવે છે કે બેંકો અને લેન્ડર્સ અત્યારે ખૂબ જ સાવચેત છે અને માત્ર મજબૂત રેટિંગ ધરાવતી મોટી NBFC-MFIs ને જ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
બેંકિંગ લેન્ડિંગ અને જોખમ
સેક્ટરમાં કુલ ફંડિંગમાં 80% થી વધુ હિસ્સો બેંકોનો છે. મોટી કંપનીઓ સરળતાથી અને સસ્તા દરે ફંડ મેળવી શકે છે, જ્યારે સામે પક્ષે નાની માઈક્રોફાઈનાન્સ કંપનીઓ લિક્વિડિટીની ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરી રહી છે. અમુક નાની સંસ્થાઓને તો આ ક્વાર્ટરમાં નવું ફંડિંગ મળ્યું જ નથી, જે તેમની લોન બુક વધારવાની ક્ષમતાને સીધી અસર કરી રહી છે.
સેક્ટરની કામગીરી અને એસેટ ક્વોલિટી
આ ફંડિંગના તફાવત છતાં, સેક્ટર ઓપરેશનલી મજબૂત દેખાઈ રહ્યું છે. કુલ ઈન્ડસ્ટ્રી પોર્ટફોલિયો વધીને ₹3.29 લાખ કરોડ થયો છે, જે ત્રિમાસિક ધોરણે 1.1% નો ઉછાળો છે. આ ઉપરાંત, જૂન 2026 સુધીમાં પોર્ટફોલિયો એટ રિસ્ક (PAR) ઘટીને 1.6% થયો છે, જે ગયા વર્ષે 5.6% હતો. આ દર્શાવે છે કે જૂની લોન્સની રિકવરી યોગ્ય રીતે થઈ રહી છે.
રોકાણકારોએ શું ધ્યાનમાં રાખવું?
રોકાણકારો માટે સૌથી મોટું જોખમ 'ઈન્ડસ્ટ્રી કન્સોલિડેશન' છે. નાની કંપનીઓ જો સમયસર ફંડ નહીં મેળવી શકે, તો તેઓ મોટી કંપનીઓમાં મર્જ થઈ શકે છે અથવા માર્કેટમાંથી બહાર થઈ શકે છે. ભારત સરકારની CGSMFI 2.0 યોજના હેઠળ ₹20,000 કરોડ આપવાની જાહેરાત કરાઈ છે, પરંતુ આ યોજના નાની કંપનીઓની લિક્વિડિટીની સમસ્યા કેટલી દૂર કરી શકે છે તે આગામી સમયમાં જોવું મહત્વનું રહેશે.