Loan Against Shares: RBI ના નવા નિયમો, શેર ગીરો મુકતા પહેલા ચેતી જજો!

શેર કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ્સને ગીરો મૂકીને તરલતા (liquidity) મેળવવી એ રોકાણકારો માટે લોકપ્રિય વિકલ્પ છે, પરંતુ તેમાં બજારની વોલેટિલિટીનું મોટું જોખમ રહેલું છે. RBI ના તાજા નિયમો મુજબ, આ સેગમેન્ટમાં શિસ્ત લાવવા માટે કડક માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.\n\n### RBI ના નવા નિયમોનું ગણિત\n\nસૌથી મોટો ફેરફાર ₹૧ કરોડની વ્યક્તિગત એક્સપોઝર લિમિટનો છે. હવે કોઈ પણ વ્યક્તિ એક મર્યાદાથી વધુ લોન લઈ શકશે નહીં. RBI એ Loan-to-Value (LTV) રેશિયો પણ નક્કી કર્યો છે:\n\n* લિસ્ટેડ શેર્સ: વધુમાં વધુ ૬૦% LTV. એટલે કે ₹૧૦ લાખના શેર પર મહત્તમ ₹૬ લાખની લોન.\n* Equity MF, REITs અને InvITs: મહત્તમ ૭૫% LTV.\n* Debt MF અને બોન્ડ્સ: મહત્તમ ૮૫% LTV.\n* માર્કેટ/IPO ઇન્વેસ્ટમેન્ટ: આ માટેની લોન મર્યાદા માત્ર ₹૨૫ લાખ રાખવામાં આવી છે.\n\n### માર્જિન કોલ અને લિક્વિડેશનનું જોખમ\n\nજ્યારે બજારમાં મોટો ઘટાડો આવે છે, ત્યારે તમારા ગીરો મૂકેલા શેર્સની વેલ્યુ ઘટી જાય છે અને LTV રેશિયો ૬૦% થી ઉપર નીકળી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં બેંક કે લેન્ડર 'માર્જિન કોલ' આપે છે. તમારી પાસે વધારાના શેર ગીરો મૂકવા અથવા લોનની રકમ ચૂકવવા માટે માત્ર ૭ કામકાજી દિવસનો સમય હોય છે. જો તમે આ સમયમાં એક્શન ન લો, તો લેન્ડર તમારા શેર વેચીને (Forced Liquidation) તેમની રકમ વસૂલ કરી શકે છે.\n\n### ટેક્સ અને અન્ય નાણાકીય પાસાં\n\nશેર ગીરો મૂકતી વખતે કોઈ કેપિટલ ગેઈન્સ ટેક્સ લાગતો નથી, પરંતુ જો લોન ભરપાઈ ન થવાને કારણે લેન્ડર શેર વેચે, તો તેને 'ટેક્સબલ ટ્રાન્સફર' ગણવામાં આવે છે. આનાથી તમને ટેક્સની નવી જવાબદારી આવી શકે છે. સૌથી મોટું જોખમ એ છે કે જો શેર વેચ્યા પછી પણ લોન પૂરી ન થાય, તો બાકીની રકમ ચૂકવવાની જવાબદારી તમારી જ રહે છે અને ભવિષ્યમાં શેરના ભાવ વધે તો તેનો ફાયદો પણ તમે ગુમાવી બેસો છો.