ભારતમાં પ્રાઈવેટ કેપિટલ સ્પેન્ડિંગ પાઈપલાઈન સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં વધીને **₹99.7 લાખ કરોડ** પર પહોંચી ગઈ છે, જે વાર્ષિક ધોરણે **39%** નો વધારો દર્શાવે છે. Union Bank of India ના રિપોર્ટ મુજબ, પાવર અને મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરમાં વધુ પડતું રોકાણ અને પ્રોજેક્ટના કદમાં વધારો ભવિષ્યમાં જોખમ સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતનું ખાનગી ક્ષેત્ર ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઈન્ડસ્ટ્રીયલ ગ્રોથ માટે મોટો દાવ લગાવી રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં પ્રાઈવેટ કેપેક્સ પાઈપલાઈન ₹99.7 લાખ કરોડ થઈ ગઈ છે, જે 2014 ની સરખામણીએ 4 ગણી વધારે છે. જોકે, આ આંકડા પાછળ કેટલાક ગંભીર પડકારો છુપાયેલા છે.
સેક્ટર અને રાજ્યવાર એકાગ્રતાનું જોખમ
Union Bank of India ના વિશ્લેષણ મુજબ, કુલ પ્રોજેક્ટ વેલ્યુના લગભગ 80% હિસ્સો માત્ર ચાર સેક્ટર્સ—પાવર જનરેશન, IT સર્વિસિસ, મેટલ્સ અને કેમિકલ્સમાં કેન્દ્રિત છે. તેમાંથી પણ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને ઈલેક્ટ્રિસિટી સેક્ટરનો હિસ્સો 74% છે. ભૌગોલિક રીતે જોઈએ તો, માત્ર મહારાષ્ટ્ર પાસે જ કુલ પ્રોજેક્ટ વેલ્યુનો 29% હિસ્સો છે અને ટોચના પાંચ રાજ્યો મળીને 68% હિસ્સો ધરાવે છે. આ પ્રકારની એકાગ્રતાનો અર્થ એ છે કે કોઈ એક સેક્ટર કે રાજ્યમાં મુશ્કેલી આવે તો સમગ્ર બેન્કિંગ સિસ્ટમ પર તેની સીધી અસર પડી શકે છે.
પ્રોજેક્ટનું કદ અને અમલીકરણની સમસ્યા
નવા પ્રોજેક્ટ્સનું સરેરાશ કદ હવે 2.7 ગણું વધીને ₹1,878 કરોડ પર પહોંચ્યું છે. છેલ્લા બે વર્ષમાં રોકાણના આયોજનમાં 87% વધારો થયો છે, પરંતુ પ્રોજેક્ટ્સની સંખ્યામાં માત્ર 18% નો જ વધારો જોવા મળ્યો છે. આ વિસંગતતા દર્શાવે છે કે જાહેરાતો મોટી થઈ રહી છે, પણ જમીની સ્તરે કામ કરવાની ક્ષમતા તે ગતિએ વધી નથી.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બોટલનેક
વધુ એક મોટો પડકાર એ છે કે પાવર જનરેશનમાં તો રોકાણ થઈ રહ્યું છે, પરંતુ પાવર ટ્રાન્સમિશન ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તે મુજબ વિકસી રહ્યું નથી. આ તફાવતને કારણે પ્રોજેક્ટ મોડા પડવાનું અને રિટર્ન ઘટવાનું જોખમ રહેલું છે. રોકાણકારોએ ખાસ કરીને આ પ્રોજેક્ટ્સની વાસ્તવિક પ્રગતિ અને કંપનીઓ પર વધતા દેવાના બોજ પર નજર રાખવી ખૂબ જરૂરી છે.