ભારતીય શેરબજારમાં રોકાણકારોએ માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી દ્વારા અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ **₹1.49 લાખ કરોડનું** દેવું કર્યું છે. આ ટ્રેન્ડ બ્રોકરેજ ફર્મ્સ માટે કમાણીનો સ્ત્રોત બન્યો છે, પરંતુ બજારમાં ઘટાડા સમયે રોકાણકારો માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
માર્જિન ટ્રેડિંગમાં મોટો ઉછાળો
ભારતમાં માર્જિન ટ્રેડિંગ ફેસિલિટી (MTF) નું કદ 15 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ₹1.49 લાખ કરોડના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. એક વર્ષ પહેલા આ આંકડો લગભગ ₹99,000 કરોડ હતો. MTF ની સુવિધા રોકાણકારોને તેમના ખાતામાં રહેલી રકમ કરતા વધુ શેર ખરીદવાની છૂટ આપે છે, જેમાં બાકીની રકમ બ્રોકર દ્વારા લોન તરીકે આપવામાં આવે છે.
બ્રોકરેજ માટે આવકનું નવું સાધન
જ્યારે કેશ માર્કેટમાં એક્ટિવિટી ઓછી હોય, ત્યારે બ્રોકર્સ માટે આ માર્જિન લોન પર મળતું વ્યાજ આવકનો મુખ્ય સ્ત્રોત બની જાય છે. જૂન ક્વાર્ટરની સરખામણીએ ટ્રેડિંગ વોલ્યુમ ઘટવા છતાં, વ્યાજની આવક બ્રોકર્સના નફાને ટેકો આપી રહી છે.
મુખ્ય બ્રોકર્સના આંકડા જોઈએ તો:
- Angel One: સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટરમાં સરેરાશ MTF બુક ₹6,600 કરોડ, જે અગાઉના ક્વાર્ટર કરતા 20% વધારે છે.
- Groww: માર્જિન બુક લગભગ 23% વધીને ₹4,130 કરોડ થઈ છે.
- Zerodha: ઓગસ્ટ 2026 સુધીમાં ₹9,265 કરોડની MTF બુક નોંધાવી છે, જે તેમની કુલ આવકમાં 10% હિસ્સો ધરાવે છે.
રોકાણકારો માટે સાવચેતીની જરૂર
માર્જિન ટ્રેડિંગ એટલે કે લિવરેજ લેવું, જે નફાને વધારી શકે છે પણ તેટલું જ જોખમી પણ છે. હાલમાં Nifty અને Sensex વર્ષની શરૂઆત કરતા નીચેના સ્તરે ટ્રેડ થઈ રહ્યા છે, જેના કારણે માર્કેટમાં કોઈ મોટી તેજી નથી. જો બજારમાં અચાનક મોટો ઘટાડો આવે, તો રોકાણકારોને 'માર્જિન કોલ' આવી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, રોકાણકારોએ કાં તો વધારાના પૈસા ભરવા પડે અથવા લોન ચૂકવવા માટે તાત્કાલિક શેર વેચવા પડે છે, જેનાથી મોટું નુકસાન થઈ શકે છે.