ભારતમાં ગોલ્ડ લોન સેક્ટરે FY26 માં **45%** ની તોફાની વૃદ્ધિ નોંધાવી છે, જે બેંકિંગ સેક્ટરની **16.7%** ની વૃદ્ધિ કરતા અનેકગણી વધારે છે. સંગઠિત ધિરાણકર્તાઓ હવે અસંગઠિત ક્ષેત્ર પાસેથી માર્કેટ શેર છીનવી રહ્યા છે, ત્યારે રોકાણકારોએ વધતા જોખમો પર નજર રાખવી જરૂરી છે.
ગોલ્ડ-બેક્ડ ક્રેડિટમાં તેજીના કારણો
છેલ્લા બે વર્ષમાં સોનાના ભાવમાં જોવા મળેલી 50% ની વાર્ષિક વૃદ્ધિએ આ માર્કેટને વેગ આપ્યો છે. જેમ જેમ ગીરો મુકેલા સોનાની કિંમત વધે છે, તેમ ગ્રાહકોને વધુ લોન લેવાની ક્ષમતા મળે છે, જે સીધી રીતે કુલ ક્રેડિટ આંકડામાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. હાલમાં બેંકો પાસે 75% માર્કેટ શેર છે, જ્યારે NBFCs 12% હિસ્સો ધરાવે છે. ખાસ કરીને, NBFCs એ અસંગઠિત ક્ષેત્ર પાસેથી 210 બેસિસ પોઈન્ટ્સ માર્કેટ શેર પાછો મેળવ્યો છે.
પોર્ટફોલિયોમાં બદલાતા સમીકરણો
પહેલા ગોલ્ડ લોન મુખ્યત્વે ખેતી માટે લેવાતી હતી, પરંતુ હવે સ્થિતિ બદલાઈ છે. FY26 સુધીમાં, કુલ ગોલ્ડ લોન એક્સપોઝરમાં રિટેલ લોનનો હિસ્સો વધીને એક-તૃતીયાંશ થયો છે, જે FY24 માં માત્ર 15% હતો. આ બદલાવ દર્શાવે છે કે નાના વેપારીઓ અને ઘરગથ્થુ ગ્રાહકો હવે સોનાનો ઉપયોગ તાત્કાલિક લિક્વિડિટી મેળવવા માટે કરી રહ્યા છે. આ વૃદ્ધિને પહોંચી વળવા માટે બેંકો અને NBFCs હવે કો-લેન્ડિંગ મોડલ (Co-lending Model) નો ઉપયોગ કરી રહી છે.
રોકાણકારો માટે ચેતવણીના સંકેતો
સેક્ટર ઝડપથી વધી રહ્યું છે, પરંતુ પડકારો પણ ઓછા નથી. ડિપોઝિટના વધતા ખર્ચ અને તીવ્ર સ્પર્ધાને કારણે બેંકોના માર્જિન પર દબાણ આવી શકે છે. જો સોનાના વૈશ્વિક ભાવમાં મોટો ઘટાડો આવે, તો લોન-ટુ-વેલ્યુ (LTV) રેશિયો જોખમમાં મુકાઈ શકે છે. સુરક્ષા માટે મોટાભાગની સરકારી બેંકોએ LTV ની મર્યાદા 80% પર જાળવી રાખી છે. રોકાણકારોએ ખાસ કરીને બેંકો અને NBFCs ના લોન-ટુ-ડિપોઝિટ રેશિયો પર નજર રાખવી જોઈએ, કારણ કે નફાકારકતા જાળવી રાખવી હવે મહત્વની બનશે.