ભારતે આખા વર્ષ માટે ફાળવેલા ₹૧.૭૧ લાખ કરોડના ખાતર સબસિડીના બજેટમાંથી માત્ર ૪ મહિનામાં જ **૫૬%** રકમ ખર્ચ કરી દીધી છે. યુરિયાના ભાવ ઘટવા છતાં, DAP અને MOP ના મોંઘા ભાવ સરકારની તિજોરી પર બોજ વધારી રહ્યા છે, જેના કારણે ફર્ટિલાઈઝર કંપનીઓના માર્જિન પર પણ દબાણ જોવા મળી શકે છે.
દેશના કૃષિ ક્ષેત્ર માટે ફાળવવામાં આવેલી સબસિડી પર હાલમાં મોટું દબાણ દેખાઈ રહ્યું છે. સરકારી આંકડા મુજબ, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાડા ચાર મહિનામાં જ સરકારે ખાતર સબસિડી પેટે અંદાજે ₹૯૯,૦૦૦ કરોડનો ખર્ચ કરી નાખ્યો છે. આ આંકડો આખા વર્ષ માટે નક્કી કરાયેલા ₹૧.૭૧ લાખ કરોડના કુલ બજેટના ૫૬% જેટલો છે, જે વૈશ્વિક કોમોડિટી માર્કેટમાં રહેલી અનિશ્ચિતતા તરફ ઈશારો કરે છે.
ભાવમાં મોટો તફાવત (Price Mismatch)
આ સમસ્યાનું મુખ્ય કારણ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ખાતરના ભાવમાં જોવા મળતી અસમાનતા છે. વૈશ્વિક સ્તરે યુરિયાના ભાવમાં તેના ટોચના સ્તરથી ૬૦% સુધીનો ઘટાડો થયો છે, પરંતુ બીજી તરફ DAP (Di-ammonium phosphate) અને MOP (Muriate of Potash) ના ભાવમાં **૧૦% થી ૧૫%**નો વધારો નોંધાયો છે. ભારત ખાતર માટે મોટાભાગે આયાત પર નિર્ભર હોવાથી, આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવ અને ખેડૂતોને અપાતા સસ્તા ભાવ વચ્ચેના તફાવતને ભરપાઈ કરવા માટે સરકારને સબસિડીનો મોટો બોજ ઉઠાવવો પડે છે.
ફર્ટિલાઈઝર કંપનીઓ પર અસર
આ સ્થિતિમાં Coromandel International અને Gujarat State Fertilizers and Chemicals (GSFC) જેવી સ્થાનિક કંપનીઓ માટે સ્થિતિ પડકારજનક છે. એમોનિયા અને સલ્ફર જેવા કાચા માલના ઊંચા ભાવને કારણે કંપનીઓના પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ છે. જો વૈશ્વિક ભાવ સ્થિર નહીં થાય, તો કંપનીઓ માટે ઓપરેશનલ ખર્ચ મેનેજ કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
રાજકોષીય ખાધ (Fiscal Deficit) નું જોખમ
સરકાર ખેડૂતોને વૈશ્વિક ભાવના ઝટકાથી બચાવવા માટે બફર તરીકે કામ કરે છે, પરંતુ હાલના ટ્રેન્ડ મુજબ જો પોટાશ અને ફોસ્ફેટયુક્ત ખાતરના ભાવ નહીં ઘટે, તો સરકારે અંદાજિત બજેટ કરતા ₹૧૫,૦૦૦ કરોડથી ₹૨૦,૦૦૦ કરોડનો વધારાનો ખર્ચ કરવો પડી શકે છે. રોકાણકારોએ હવે સરકારની મિડ-યર બજેટ રિવ્યૂ અને ગ્લોબલ પ્રાઈસ ટ્રેન્ડ પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.