ભારતમાં ક્રેડિટ ગ્રોથનો ધમાકો: સુરક્ષિત લોન આગળ, રિસ્ક મેનેજમેન્ટ પર ફોકસ

ભારતીય ક્રેડિટ ઇન્ડસ્ટ્રી અદભૂત ગતિ અને સ્થિતિસ્થાપકતા દર્શાવી રહી છે. ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં કુલ એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) 17% ના વાર્ષિક વધારા સાથે ₹1.30 લાખ કરોડ પર પહોંચી ગયું છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) ના ત્રીજા ક્વાર્ટરમાં (Q3 FY26) નવી લોન ઇશ્યૂમાં 36% નો મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે, જે ₹20 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે. આ વૃદ્ધિ ગ્રાહક અને બિઝનેસ બંને સેગમેન્ટમાં મજબૂત માંગનો સંકેત આપે છે.

સુરક્ષિત ધિરાણનો વધતો દબદબો

આ વૃદ્ધિમાં સુરક્ષિત ધિરાણ (Secured Lending) નો ફાળો વધી રહ્યો છે. હવે તે નવા લોન સોર્સિંગનો 34% હિસ્સો ધરાવે છે, જે એક વર્ષ અગાઉ 30% હતો. ખાસ કરીને ગોલ્ડ લોન અને હોમ લોન આ સેગમેન્ટને આગળ ધપાવી રહી છે.

ગોલ્ડ લોનમાં તેજી

ગોલ્ડ લોન ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરી રહી છે, જેનો AUM 48% વાર્ષિક ધોરણે વધીને ₹10.6 લાખ કરોડ થયો છે. આ વૃદ્ધિનું મુખ્ય કારણ ₹3 લાખ થી ઓછી રકમને ધ્યાનમાં રાખીને નાની લોનની માંગ છે. ઊંચા ગોલ્ડ ભાવને કારણે, ઉધાર લેનારાઓ તેમની સંપત્તિ વેચ્યા વિના વધુ લોન મેળવી શકે છે.

હોમ લોન સેગમેન્ટ

હોમ લોન સેગમેન્ટમાં પણ સ્થિર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જેનો AUM ₹41 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે. પબ્લિક સેક્ટર બેંકો આ સેગમેન્ટમાં 47.33% બજાર હિસ્સો ધરાવે છે. ટિયર-2 અને ટિયર-3 શહેરોમાં પણ માંગ વધી રહી છે, જે કુલ હોમ લોનના 64% હિસ્સો ધરાવે છે. સમગ્ર હોમ લોન માર્કેટ 2031 સુધીમાં USD 809.07 બિલિયન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે.

અસુરક્ષિત લોન પોર્ટફોલિયો: મિશ્ર ચિત્ર

સુરક્ષિત સંપત્તિઓ તરફ ઝુકાવ હોવા છતાં, અસુરક્ષિત ધિરાણ (Unsecured Lending) સેગમેન્ટ પણ વિસ્તરી રહ્યું છે. પર્સનલ લોનનો AUM 11% વાર્ષિક ધોરણે વધીને ₹15.4 લાખ કરોડ થયો છે, જ્યારે કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ લોન 18% વધી છે. નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) દ્વારા સુવિધાજનક ટુ-વ્હીલર લોન ₹1.8 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી છે. ડિજિટલ લેન્ડિંગ પ્લેટફોર્મ અને AI-આધારિત અંડરરાઇટિંગ પર્સનલ લોનના વિતરણમાં ક્રાંતિ લાવી રહ્યા છે, જેમાં ફિનટેક પ્લેટફોર્મ્સ મધ્ય-2026 સુધીમાં કુલ 11 કરોડ થી વધુ લોનનું વિતરણ કરી ચૂક્યા હશે. જોકે, ક્રેડિટ કાર્ડ ઇશ્યૂમાં થોડી મંદી જોવા મળી રહી છે. NBFCs ખાસ કરીને નાની રકમના લોનમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.

એસેટ ક્વોલિટીમાં સુધારો

એક મહત્વપૂર્ણ સકારાત્મક વિકાસ એસેટ ક્વોલિટીમાં સુધારો છે, જેમાં નેટ 30+ ડિફોલ્ટ રેટ (Delinquency) એક વર્ષ અગાઉના 3.9% થી ઘટીને 3.3% થયો છે. આ ઘટાડો ઓટો અને હોમ લોન સહિત વિવિધ લોન પોર્ટફોલિયોમાં આરોગ્યપ્રદ ચુકવણી વર્તણૂક દર્શાવે છે.

તુલનાત્મક અને મેક્રો સંદર્ભ

ભારતનો ક્રેડિટ ગ્રોથ, જે ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં લગભગ 12.8% વાર્ષિક ધોરણે છે, તે ઘણા વિકસિત અર્થતંત્રોની સરખામણીમાં મજબૂત છે. ભારતનો ક્રેડિટ-ટુ-GDP રેશિયો લગભગ 93% છે, જે સ્થિર વિસ્તરણ માટે પૂરતી જગ્યા સૂચવે છે. ફુગાવામાં ઘટાડો અને સહાયક સરકારી નીતિઓ જેવી મેક્રોઇકોનોમિક પરિબળો વપરાશ અને રોકાણને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે, જે લોનની માંગને ટકાવી રાખે છે. વિશ્લેષકો FY2026 માટે 10-12% ની શ્રેણીમાં સતત ક્રેડિટ વૃદ્ધિની અપેક્ષા રાખે છે, જોકે કેટલાક 9.7-10.3% ના મધ્યમ ઘટાડાની આગાહી કરે છે.

જોખમ સંચાલન (Risk Management) અનિવાર્ય

હકારાત્મક વૃદ્ધિના વલણો હોવા છતાં, ક્રેડિટ વિસ્તરણની સતત ગતિ માટે સાવચેતીપૂર્વક જોખમ સંચાલન (Risk Management) ની જરૂર છે. એક્સપેરિયન ઇન્ડિયાના કન્ટ્રી મેનેજિંગ ડિરેક્ટર મનીષ જૈને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે "જવાબદાર ધિરાણ અને સમયસર ડેટા ઇનસાઇટ્સ મુખ્ય છે". સુરક્ષિત ધિરાણ મજબૂત હોવા છતાં, ગોલ્ડ લોનના વધતા મહત્વ અને અસુરક્ષિત સેગમેન્ટ્સના પ્રદર્શન પર નજીકથી નજર રાખવી જરૂરી છે. જોકે એસેટ ક્વોલિટીમાં સુધારો થયો છે, ઘટતા ક્રેડિટ ખર્ચ, વધઘટ થતા વ્યાજ દરોને કારણે માર્જિનમાં ઘટાડો અને NBFCs ની વધતી પ્રમુખતા જેવા પરિબળો પર નજીકથી નજર રાખવાની જરૂર છે. વિશ્લેષકો ખાસ કરીને અસુરક્ષિત રિટેલ અને માઇક્રોફાઇનાન્સ સેગમેન્ટમાં નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPAs) વધવાની સંભાવના અંગે ચિંતિત છે.

ભવિષ્યનું અનુમાન

ભારતીય બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટેના અનુમાનો સતત વૃદ્ધિ સૂચવે છે, જેમાં FY2026 માટે ક્રેડિટ વિસ્તરણ લગભગ 12% રહેવાની ધારણા છે. NBFCs, ખાસ કરીને રિટેલ અને ગોલ્ડ લોન જેવા વિશિષ્ટ સેગમેન્ટમાં, બેંકો કરતાં વધુ ઝડપથી વૃદ્ધિ કરશે તેવી આગાહી છે.