Whalesbook
Indian equity mutual funds એ લગભગ 18 મહિના ચાલેલા એક મોટા માર્કેટ ડાઉનટર્ન (Market Downturn)નો સામનો કર્યો, જે Late September 2024 થી Early March 2026 સુધી ચાલ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન, જ્યાં લાર્જ-કેપ ફંડ્સમાં સરેરાશ 6.98% નો ઘટાડો થયો, ત્યાં Flexi-Cap ફંડ્સ, જે તેમની અનુકૂલનક્ષમતા (Adaptability) માટે જાણીતા છે, તેમને સરેરાશ 8.67% જેટલું મોટું નુકસાન વેઠવું પડ્યું. આ પરિણામો સૂચવે છે કે બજારના આવા ગંભીર દબાણ હેઠળ, તેમની 'લવચીકતા' (Flexibility) રોકાણકારોને મોટા બજાર ઘટાડાથી બચાવી શકી નહીં, અને તેના બદલે તેમને વધુ સરેરાશ નુકસાન થયું.
માર્કેટમાં થયેલા આ ઘટાડાની અસર મુખ્ય ઇન્ડેક્સ પર પણ જોવા મળી હતી. September 2024 થી March 2026 દરમિયાન, Nifty 50 માં 5.20% અને BSE Sensex માં 6.84% નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જોકે, Motilal Oswal Large Cap Fund જેવા કેટલાક લાર્જ-કેપ ફંડ્સ ફક્ત 1.16% જેટલું ઓછું નુકસાન કરીને પ્રમાણમાં સ્થિર રહ્યા. બીજી તરફ, Flexi-Cap ફંડ્સમાં પ્રદર્શનનો તફાવત ખૂબ મોટો રહ્યો. જ્યાં HDFC Flexi Cap Fund એ 0.33% અને Parag Parikh Flexi Cap Fund એ 0.32% નો નજીવો નફો કમાવ્યો, ત્યાં Samco Flexi Cap Fund માં તો 23.38% નો મોટો ઘટાડો થયો. શ્રેષ્ઠ અને સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનારા Flexi-Cap ફંડ્સ વચ્ચે 23.7 ટકા પોઈન્ટનો આ તફાવત દર્શાવે છે કે ઉચ્ચ અસ્થિરતા (Volatility) દરમિયાન માત્ર સામાન્ય 'ફ્લેક્સિબિલિટી' પૂરતી ન હતી, અને ઘણા ફંડ મેનેજરોની રણનીતિ (Strategy) પર સવાલો ઉભા થયા.
આ માર્કેટ સ્લમ્પ (Market Slump) પાછળ વૈશ્વિક (Global) આર્થિક અને રાજકીય પરિબળોનું મિશ્રણ જવાબદાર હતું. વધતા વૈશ્વિક તણાવ અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વર્ષોના ઉચ્ચતમ સ્તરે પહોંચ્યા, જે ભારત માટે મોંઘવારી (Inflation) અંગેની ચિંતાઓ વધાર્યું, કારણ કે ભારત તેની મોટાભાગની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાત આયાત (Import) કરે છે. આ ઉપરાંત, ફોરેન ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ ઇન્વેસ્ટર્સ (FIIs) એ પણ ભારતીય ઇક્વિટીમાંથી મોટા પાયે પૈસા પાછા ખેંચ્યા. FIIs એ 2025 માં રેકોર્ડ ₹1,66,283 કરોડ નું વેચાણ કર્યું અને આ વેચાણ 2026 ની શરૂઆત સુધી ચાલુ રહ્યું. આના કારણે બજારમાં લિક્વિડિટી (Liquidity) ઘટી અને શેરના ભાવો પર દબાણ આવ્યું. March 2026 સુધીમાં, Nifty 50 નો P/E રેશિયો લગભગ 21.02 હતો, અને February 2026 માં MSCI India Index નો PE 25.09 હતો. જોકે વેલ્યુએશન (Valuation) ખૂબ ઊંચા ન હતા, પરંતુ રોકાણકારોની ભાવના (Sentiment) નકારાત્મક હતી, જેણે ખાસ કરીને સ્મોલ અને મિડ-કેપ સ્ટોક્સને અસર કરી. તેનાથી વિપરીત, ડેટ ફંડ્સ (Debt Funds) એ સ્થિર વિકલ્પ પૂરો પાડ્યો અને 3.87% થી 10.68% સુધીનું હકારાત્મક વળતર (Returns) આપ્યું.
આ લાંબા સમય સુધી ચાલેલા બજાર ઘટાડાએ Flexi-Cap ફંડ્સના મેનેજમેન્ટમાં રહેલી નબળાઈઓને ઉજાગર કરી. ભલે તેમનો વિવિધ કંપની સાઈઝમાં રોકાણ કરવાનો વ્યાપક અધિકાર (Mandate) સૈદ્ધાંતિક રીતે એક મજબૂતી ગણી શકાય, પરંતુ વાસ્તવમાં ઘણા ફંડ્સ માટે મજબૂત વળતર મેળવવામાં અથવા તો મૂડીનું રક્ષણ કરવામાં તે નિષ્ફળ ગયું. પ્રદર્શનમાં આવેલી વિશાળ રેન્જ, નજીવા નફાથી લઈને મોટા નુકસાન સુધી, ઘણા ફંડ મેનેજરો દ્વારા અસંગત રણનીતિઓ (Inconsistent Strategies) અને જોખમ સંચાલન (Risk Management) સૂચવે છે. ઘણા Flexi-Cap પોર્ટફોલિયો લાંબા સમય સુધી ચાલતી નકારાત્મક બજાર ભાવના માટે તૈયાર દેખાતા ન હતા, જે દર્શાવે છે કે માત્ર 'ફ્લેક્સિબિલિટી' વ્યાપક બજાર દબાણને પાર પાડવા માટે પૂરતી ન હતી. Quant Large Cap (-12.33%) અને Quant Flexi Cap (-15.88%) જેવા ફંડ્સ પણ સૌથી ખરાબ પ્રદર્શન કરનારાઓમાં સામેલ હતા, જે દર્શાવે છે કે આક્રમક અભિગમ (Aggressive Approaches) પણ લાંબા સમય સુધી ચાલતી બજાર મંદીમાં નોંધપાત્ર રીતે નિષ્ફળ થઈ શકે છે.
તાજેતરના નબળા પ્રદર્શન છતાં, Flexi-Cap ફંડ્સ રોકાણકારોને આકર્ષવાનું ચાલુ રાખ્યું. December 2025 સુધીના ચાર વર્ષમાં આ શ્રેણીમાં એસેટ્સ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) 148.28% વધીને ₹5.52 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું. આ વૃદ્ધિ રોકાણકારોના આ ક્ષેત્રની અનુકૂલનક્ષમતા અને વૈવિધ્યકરણ (Diversification) માં રહેલા વિશ્વાસને કારણે થઈ છે. ભારતીય મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગનો કુલ AUM, January 2026 સુધીમાં ₹81.01 લાખ કરોડ ને વટાવી ગયો, જે મજબૂત સિસ્ટેમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન (SIP) ઇન્ફ્લોઝ અને સતત રિટેલ રોકાણ દ્વારા સમર્થિત છે. જોકે, છેલ્લા 18 મહિના નો અનુભવ સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે: જ્યારે 'ફ્લેક્સિબિલિટી' ઇચ્છનીય છે, ત્યારે સતત, જોખમ-સમાયોજિત વળતર (Risk-Adjusted Returns) આપવું, ખાસ કરીને મુશ્કેલ બજારોમાં, Flexi-Cap ફંડ મેનેજરો માટે મુખ્ય પડકાર બની રહેશે.