બેંકિંગ સિસ્ટમમાં **₹5 લાખ કરોડ** જેવી તોતિંગ લિક્વિડિટી સરપ્લસ હોવા છતાં સોવરિન બોન્ડ યીલ્ડ નીચે નથી આવી રહ્યા. માર્કેટ-ટુ-માર્કેટ લોસના ડરથી બેંકો સરકારી બોન્ડ ખરીદવામાં સાવચેતી રાખી રહી છે, જેના કારણે અર્થતંત્ર પર બોરોઈંગ કોસ્ટનું ભારણ યથાવત છે.
ભારતીય સરકારી બોન્ડ માર્કેટમાં એક વિચિત્ર સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે. સામાન્ય રીતે જ્યારે સિસ્ટમમાં ₹5 લાખ કરોડ જેવી વિપુલ પ્રમાણમાં રોકડ ઉપલબ્ધ હોય, ત્યારે બોન્ડના ભાવ વધવા જોઈએ અને યીલ્ડ (Yields) ઘટવા જોઈએ, પરંતુ અહીં ઉલટું થઈ રહ્યું છે. આ આર્થિક અસંતુલન હવે દેશના મોટા અર્થતંત્ર માટે એક પડકાર બની રહ્યું છે.
બેંકો કેમ છે સાવધ?
બેંકો સરકારી સિક્યોરિટીઝ (G-secs) ખરીદવામાં અચકાઈ રહી છે કારણ કે તેમને Mark-to-market (MTM) લોસનો મોટો ડર છે. પાછલા કેટલાક ક્વાર્ટરમાં બેંકોએ તેમના બોન્ડ પોર્ટફોલિયો પર આ પ્રકારના નુકસાન નોંધાવ્યા છે. આ ઉપરાંત, Basel III ના કડક નિયમોને કારણે બેંકોએ જોખમ સામે વધુ મૂડી (Capital) અલગ રાખવી પડે છે. આ ડરને કારણે બેંકો નવી ખરીદી કરવાને બદલે સુરક્ષિત રહેવાનું પસંદ કરી રહી છે.
RBI માટે શું છે વિકલ્પ?
ભલે મોંઘવારીનો દર 3% થી નીચે આવી ગયો હોય, પરંતુ RBI માટે સ્થિતિ જટિલ છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં મળનારી Monetary Policy Committee (MPC) ની બેઠકમાં વ્યાજદરમાં મોટા ફેરફારની શક્યતા ઓછી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે RBI હવે Forex sell-buy swaps જેવા સાધનોનો ઉપયોગ કરી શકે છે, જે ઓપન માર્કેટ ઓપરેશન (OMO) ના વેચાણ કરતા અલગ હશે. આગામી સમયમાં સેન્ટ્રલ બેંકની લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચના કેવી રહેશે, તેના પર આખા માર્કેટની નજર ટકેલી છે.