બેંકો પર ટેક્સનો માર! ડિપોઝિટ રેટ વધ્યા, પણ પ્રોફિટ માર્જિન ઘટ્યું

ટેક્સ આઉટફ્લોને કારણે ડિપોઝિટ રેટમાં વધારો

આ નાણાકીય દબાણને કારણે, બેંકોએ તાજેતરમાં ડિપોઝિટ રેટમાં વધારો કર્યો છે. માર્ચ 2026 ના અંતમાં, ટેક્સની મોટી ચૂકવણીઓ અને RBI ના વિદેશી હૂંડિયામણના હસ્તક્ષેપને કારણે બેંકિંગ સિસ્ટમની લિક્વિડિટી લગભગ ₹65,900 કરોડ ના ખાધમાં ચાલી રહી હતી. આનાથી રાતોરાત ભંડોળ મેળવવાનો ખર્ચ થોડો વધ્યો હતો.

ક્રેડિટ ગ્રોથ ડિપોઝિટ કરતાં આગળ, માર્જિન પર દબાણ

બીજી તરફ, લોન ગ્રોથ (Loan Growth) ડિપોઝિટ ગ્રોથ (Deposit Growth) કરતા વધુ ઝડપથી વધી રહ્યો છે, જેના કારણે ભંડોળ મેળવવા માટેની સ્પર્ધા તેજ બની છે. માર્ચ 2026 માં, ડિપોઝિટમાં વાર્ષિક ધોરણે 10.80% નો વધારો થયો, જ્યારે ક્રેડિટ ગ્રોથ મજબૂત રહ્યો. આ સ્થિતિ બેંકોને સસ્તા CASA (Current Account and Savings Account) ફંડ્સને બદલે મોંઘા ટર્મ ડિપોઝિટ્સ (Term Deposits) પર વધુ નિર્ભર રહેવા મજબૂર કરી રહી છે, જે માર્જિન પર દબાણ લાવી રહ્યું છે. વિશ્લેષકો હવે અપેક્ષા રાખી રહ્યા છે કે Net Interest Margins (NIMs) સ્થિર રહેશે અથવા તેમાં થોડું દબાણ આવી શકે છે.

બેંકોના રેટ અને RBI નું વલણ

હાલમાં, સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (SBI) ડિપોઝિટ પર લગભગ 6.40% વ્યાજ ઓફર કરી રહી છે, જ્યારે HDFC બેંક અને ICICI બેંક જેવા પ્રાઇવેટ બેંકો પણ સમાન દરો ઓફર કરી રહી છે. જોકે, સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો (Small Finance Banks) 8.60% સુધીના ઊંચા દર આપી રહી છે. RBI ની મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC) એ 8 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ રેપો રેટ (Repo Rate) 5.25% પર યથાવત રાખ્યો છે અને વૈશ્વિક તથા સ્થાનિક અનિશ્ચિતતાઓ વચ્ચે તટસ્થ વલણ જાળવી રાખ્યું છે. આ નીતિ બેંકોને ભંડોળ ખર્ચમાં તાત્કાલિક રાહત આપતી નથી.

સ્ટ્રક્ચરલ જોખમો અને નિયમનકારી ફેરફારો

ડિપોઝિટ અને ક્રેડિટ ગ્રોથ વચ્ચેનો સતત ગેપ બેંકોના ફંડિંગ ખર્ચ અને લિક્વિડિટી માટે એક સ્ટ્રક્ચરલ રિસ્ક (Structural Risk) ઊભું કરે છે. મોંઘા અને સંભવિતપણે અસ્થિર બલ્ક અને સંસ્થાકીય ડિપોઝિટ્સ પર વધુ નિર્ભરતા નફાકારકતાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. 1 એપ્રિલ, 2026 થી અમલમાં આવતા નવા RBI લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો (LCR) ગાઇડલાઇન્સ પણ અપડેટેડ ડિપોઝિટ રન-ઓફ રેટ પેરામીટર્સ રજૂ કરે છે, જે લિક્વિડિટી મેનેજમેન્ટને વધુ જટિલ બનાવે છે.

માર્જિન અને વૃદ્ધિ અંગેનું આઉટલૂક

એકંદરે, વિશ્લેષકો માને છે કે Net Interest Margins (NIMs) મોટાભાગે સ્થિર રહેશે, પરંતુ ભવિષ્યમાં થોડું દબાણ આવી શકે છે. આર્થિક ગતિ ચાલુ ક્રેડિટ ગ્રોથને વેગ આપશે તેવી અપેક્ષા છે, પરંતુ બેંકોએ ઊંચા ડિપોઝિટ ખર્ચ વચ્ચે આ વૃદ્ધિને ભંડોળ પૂરું પાડવાનો પડકારનો સામનો કરવો પડશે. ઇન્ડિયન બેંક (Indian Bank) નો P/E રેશિયો એપ્રિલ 2026 માં લગભગ 9.80 હતો, જે દર્શાવે છે કે તે એક મેચ્યોર, પ્રોફિટેબલ કંપની છે જે મધ્યમ વૃદ્ધિની સંભાવના ધરાવે છે.