ભારતની બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સપ્ટેમ્બર **2026** ની શરૂઆતમાં **₹11.16 લાખ કરોડ**ની રેકોર્ડ લિક્વિડિટી જોવા મળી રહી છે. વિદેશી મુદ્રાના પ્રવાહને કારણે વધેલી આ રોકડથી કોર્પોરેટ કંપનીઓને સસ્તું દેવું મેળવવામાં મદદ મળી રહી છે, પરંતુ RBI ફુગાવાને કાબૂમાં રાખવા માટે સતત સક્રિય છે.
ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટરમાં અત્યારે લિક્વિડિટીનો મોટો ભરાવો જોવા મળી રહ્યો છે. 6 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીમાં સિસ્ટમમાં ₹11.16 લાખ કરોડ જેટલી અધધ રકમ સરપ્લસ તરીકે પડી છે. આ સ્થિતિ પાછળનું મુખ્ય કારણ FCNR(B) ડિપોઝિટ સ્કીમ દરમિયાન આવેલો $136 બિલિયનથી વધુનો વિદેશી મુદ્રા પ્રવાહ છે. હાલ બેંકો પાસે પરંપરાગત લેનારાઓ કરતા રોકડનું પ્રમાણ ખૂબ વધી ગયું છે.
કોર્પોરેટ બોરોઅર્સ પર અસર
ઉચ્ચ રેટિંગ ધરાવતી ભારતીય કંપનીઓ માટે આ એક સુવર્ણ તક છે. બેંકો પોતાની વધારાની રોકડ ડેપ્લોય કરવા માટે આતુર હોવાથી, મજબૂત ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ ધરાવતી કંપનીઓને સસ્તા વ્યાજદરે લોન મળી રહી છે. ઘણી કંપનીઓ મોંઘી ફોરેન-કરન્સી લોનને બદલે હવે સસ્તા રૂપી ફાઇનાન્સિંગ તરફ વળી રહી છે, જેનાથી તેમની બેલેન્સ શીટ મજબૂત બની છે.
RBI ની બેલેન્સિંગ એક્ટ
સિસ્ટમમાં વધારાની રોકડ ફુગાવાને જન્મ ન આપે તે માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) સતર્ક છે. RBI વેરીએબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) ઓક્શન દ્વારા વધારાની રોકડ પાછી ખેંચી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, 7 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ RBI એ એક જ દિવસમાં ₹6 લાખ કરોડથી વધુની રકમ સિસ્ટમમાંથી શોષી લીધી હતી.
કેપેક્સ (Capex) વધવાની શક્યતા કેટલી?
રોકાણકારોએ એવું ન માનવું જોઈએ કે આ લિક્વિડિટીથી તરત જ મોટી કોર્પોરેટ કેપેક્સ સાયકલ શરૂ થઈ જશે. નવી ફેક્ટરીઓ કે મોટા પ્રોજેક્ટ્સ ત્યારે જ આવે જ્યારે બજારમાં પ્રોડક્ટની માંગ હોય. સસ્તું નાણું સરળતાથી મળી શકે, પણ તે નવી માંગ પેદા કરતું નથી.
ધ્યાન રાખવા જેવા જોખમો
વધારે પડતી રોકડ બેંકો માટે જોખમી બની શકે છે. ઉતાવળમાં વ્યાજ કમાવવા માટે બેંકો નબળી ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ ધરાવતા બોરોઅર્સને લોન આપી શકે છે, જે ભવિષ્યમાં બેંકની એસેટ ક્વોલિટીને અસર કરી શકે છે. રોકાણકારોએ હવે RBI ની આગામી પોલિસી અને ક્રેડિટ ગ્રોથના ડેટા પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ.