ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટરમાં લિક્વિડિટીની અસમાનતા જોવા મળી રહી છે. મોટી બેંકો વિદેશી ફંડિંગનો લાભ લઈ રહી છે, જ્યારે નાની બેંકોએ મોંઘા બજાર દર પર નિર્ભર રહેવું પડે છે, જેનાથી પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ વધી શકે છે.
ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટર હાલમાં લિક્વિડિટીના ગંભીર વિભાજનનો સામનો કરી રહ્યું છે. વિદેશી કરન્સી ડિપોઝિટના કારણે મોટી બેંકો પાસે રોકડનું પ્રમાણ વધ્યું છે, પરંતુ આ રોકડનો લાભ સમગ્ર સિસ્ટમમાં સમાન રીતે વહેંચાયેલો નથી. પરિણામે, મધ્યમ કક્ષાની અને નાની બેંકોએ પોતાની કામગીરી ચલાવવા માટે મોંઘા ટૂંકા ગાળાના ફંડ્સનો સહારો લેવો પડી રહ્યો છે.
વધતું જતું માર્કેટ બોરોઈંગ
ડેટા પર નજર કરીએ તો, બેંકો હવે સર્ટિફિકેટ ઓફ ડિપોઝિટ (CD) દ્વારા ભંડોળ એકત્ર કરવા પર વધુ ભાર આપી રહી છે. સપ્ટેમ્બર મહિનામાં CD ઈશ્યુઅન્સનો આંકડો ₹1.15 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યો છે, જે ઓગસ્ટના ₹56,271 કરોડની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે. આ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે બેંકિંગ સિસ્ટમમાં રોકડની અછત છે અને બેંકોએ ભંડોળ માટે ઊંચા વ્યાજ દર ચૂકવવા પડી રહ્યા છે.
મોટી બેંકો કેવી રીતે બચી?
મોટી બેંકોએ વિદેશી ફંડ્સનો ઉપયોગ કરીને જૂની અને મોંઘી ડિપોઝિટને બદલી છે. ઉદાહરણ તરીકે, Canara Bank એ ડિપોઝિટના ખર્ચમાં 1% નો ઘટાડો નોંધાવ્યો છે, જ્યારે Punjab National Bank એ હાઈ-કોસ્ટ ડિપોઝિટનો હિસ્સો 19% થી ઘટાડીને 17% કર્યો છે.
નાની બેંકો પર દબાણ
બીજી તરફ, Indian Bank જેવી સંસ્થાઓ લોનની માંગ પૂરી કરવા માટે સતત માર્કેટ ફંડ્સ પર નિર્ભર છે. Central Bank of India ની સ્થિતિ પણ ચિંતાજનક છે, કારણ કે તેનો લિક્વિડિટી કવરેજ રેશિયો (LCR) ગત વર્ષના 242% થી ઘટીને બીજા ક્વાર્ટરમાં 155% પર આવી ગયો છે. જોકે, RBL Bank જેવી કેટલીક મધ્યમ કક્ષાની બેંકો પાસે પૂરતું કેશ બફર છે, પરંતુ નાની બેંકો માટે ભવિષ્યમાં ફંડિંગના ઊંચા ખર્ચનું જોખમ યથાવત છે.