ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં કુલ ડિપોઝિટ **₹284 લાખ કરોડના** સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી છે, જે માર્ચથી **8.4%** નો વધારો દર્શાવે છે. ક્રેડિટ ડિમાન્ડ સામે ડિપોઝિટ વૃદ્ધિ ધીમી રહેતા બેંકોના પ્રોફિટ માર્જિન પર દબાણ વધવાની શક્યતા છે.
ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમે એક મહત્વનો પડાવ પાર કર્યો છે. સપ્ટેમ્બરના અંત સુધીમાં કુલ ડિપોઝિટ આંકડો આશરે ₹284 લાખ કરોડ નોંધાયો છે. આ વૃદ્ધિ પાછળનું મુખ્ય કારણ જૂન અને ઓગસ્ટ દરમિયાન રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) દ્વારા લાવવામાં આવેલી ખાસ ડોલર સ્વેપ વિન્ડો રહી છે.
RBI સ્વેપ વિન્ડોની અસર
સેન્ટ્રલ બેંકે જૂનમાં એક ડિસ્કાઉન્ટેડ સ્વેપ વિન્ડો લોન્ચ કરી હતી, જેનો હેતુ બેંકોમાં ફોરેન કરન્સી લાવવાનો હતો. આ યોજના ખૂબ જ સફળ રહી અને $133 અબજ ની રકમ આકર્ષ્યા બાદ, RBI એ તેને નિર્ધારિત સમય કરતા એક મહિનો વહેલી એટલે કે 31 ઓગસ્ટે બંધ કરી દીધી હતી. આ પ્રવાહને કારણે બેંકિંગ સિસ્ટમને તરલતા (Liquidity) જાળવવામાં મદદ મળી હતી.
ક્રેડિટ અને ડિપોઝિટ ગ્રોથ વચ્ચેના પડકારો
સ્વેપ વિન્ડોનો લાભ મળ્યા બાદ હવે બેંકો પોતાના ફંડિંગ બફરને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન આપી રહી છે. જોકે, એક ગંભીર માળખાકીય પડકાર એ છે કે લોનની માંગ (Credit Growth), ડિપોઝિટ વૃદ્ધિ કરતા વધુ ઝડપથી વધી રહી છે. જ્યારે બેંકો પાસે જમા રકમ કરતા લોનની માંગ વધારે હોય, ત્યારે નવી મૂડી આકર્ષવા માટે તેમણે ડિપોઝિટ પર વ્યાજ દરો વધારવા પડે તેવી સ્થિતિ ઊભી થાય છે.
પ્રોફિટ માર્જિન અને રોકાણકારો માટે ચેતવણી
CareEdge Ratings ના મતે, ડિપોઝિટ રેટમાં ઘટાડો થવાની સંભાવના નહિવત છે. સિસ્ટમમાં વધારાની તરલતા ઘટતા, બેંકો પર વ્યાજ દરો વધારવાનું દબાણ આવી શકે છે. રોકાણકારોએ બેંકોના Net Interest Margin (NIM) પર ખાસ નજર રાખવી જોઈએ. જો બેંકો વધુ વ્યાજ ચૂકવે અને તે ખર્ચ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલ ન કરી શકે, તો નફાકારકતામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. આગામી ક્વાર્ટરમાં મેનેજમેન્ટની કોમેન્ટરી અને લોન-ટુ-ડિપોઝિટ રેશિયો પર ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.