Whalesbook
31 મે, 2026 સુધીમાં, ભારતીય બેંકોની ક્રેડિટ ગ્રોથ **17.7%** રહી છે, જે ડિપોઝિટ ગ્રોથ **12.2%** કરતાં ઘણી વધારે છે. આ વધતી જતી ગેપ લિક્વિડિટી (liquidity)ની સમસ્યા ઊભી કરી રહી છે, જેના કારણે બેંકોએ નવા લોન માટે ફંડિંગ કેવી રીતે કરવું તે ફરીથી વિચારવું પડશે.
શું થયું?
31 મે, 2026 ના રોજ પૂરા થયેલા પખવાડિયામાં, ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટરમાં ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 17.7% નો ક્રેડિટ ગ્રોથ રેટ નોંધાયો છે. છેલ્લા લગભગ બે વર્ષમાં લોનમાં આ સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ છે. જ્યારે બોરોઅર્સ (borrowers) માટે લોન વધી છે, ત્યારે બેંકોમાં ડિપોઝિટ તરીકે આવતો પૈસા 12.2% ના ધીમા દરે વધ્યો છે. આ અસંતુલને સિસ્ટમમાં નોંધપાત્ર ફંડિંગ ગેપ (funding gap) ઊભો કર્યો છે, જે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ બે મહિનામાં આશરે ₹3.8 લાખ કરોડ નો રહ્યો છે.
ફંડિંગ ગેપ શા માટે મહત્વનો છે?
જ્યારે બેંકો ડિપોઝિટ તરીકે એકત્રિત કરે છે તેના કરતાં વધુ પૈસા ઉધાર આપે છે, ત્યારે તેઓ લિક્વિડિટી (liquidity)ની તંગીનો સામનો કરે છે. મે 2026 ના અંત સુધીમાં, એકત્રિત થયેલી દર ₹100 ની ડિપોઝિટ સામે, બેંકોએ ₹82.8 ઉધાર આપ્યા હતા. આને ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ રેશિયો (Credit-Deposit Ratio) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઊંચો રેશિયો સૂચવે છે કે બેંકો પાસે ઉધાર આપવા માટે ઓછો "વધારાનો" પૈસા ઉપલબ્ધ છે. આ ગેપને ભરવા માટે, બેંકોએ ઘણીવાર અન્ય સ્ત્રોતો, જેમ કે હોલસેલ માર્કેટ (wholesale market) અથવા સેન્ટ્રલ બેંક (central bank) પાસેથી ઉધાર લેવું પડે છે, જે વધુ મોંઘું હોઈ શકે છે. જો બેંકોને પૈસા મેળવવા માટે વધુ ચૂકવણી કરવી પડે, તો તે તેમના પ્રોફિટ માર્જિન (profit margins), ખાસ કરીને નેટ ઇન્ટરેસ્ટ માર્જિન (Net Interest Margin) ને ઘટાડી શકે છે—જે લોન પર તેઓ કમાતા વ્યાજ અને ડિપોઝિટ પર તેઓ ચૂકવતા વ્યાજ વચ્ચેનો તફાવત છે.
લોનમાં ઉછાળા પાછળના પરિબળો
બેંકર્સ (Bankers) આ વૃદ્ધિના બે મુખ્ય કારણો દર્શાવે છે. પ્રથમ, ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ (oil marketing companies) તેમનું ઉધાર વધાર્યું છે. જ્યારે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ (crude oil) ની કિંમતો વધે છે, ત્યારે આ કંપનીઓને તેલ આયાત અને પ્રોસેસ કરવા માટે વધુ વર્કિંગ કેપિટલ (working capital) રૂપિયામાં જરૂર પડે છે. બીજું, સરકારની ઇમરજન્સી ક્રેડિટ લાઇન ગેરંટી સ્કીમ (Emergency Credit Line Guarantee Scheme - ECLGS) વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ક્રેડિટ (credit) અપટેકને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. જ્યારે આ પરિબળો વર્તમાન માંગ સમજાવે છે, ત્યારે આ ક્રેડિટ ગ્રોથની ટકાઉપણું (sustainability) એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે શું આ ચોક્કસ જરૂરિયાતો ચાલુ રહે છે અથવા જો વ્યાપક ખાનગી ક્ષેત્રનું રોકાણ વધે છે.
બેંકો લિક્વિડિટીની તંગી કેવી રીતે મેનેજ કરી રહી છે?
પૂરતા નવા ડિપોઝિટ પૈસા વિના લોન માટે મજબૂત માંગને પહોંચી વળવા માટે, બેંકો તેમના રોકાણ પોર્ટફોલિયો (investment portfolios) માં ગોઠવણો કરી રહી છે. ડેટા દર્શાવે છે કે બેંકોએ સરકારી સિક્યોરિટીઝ (government securities - G-Secs) માં તેમનું રોકાણ ધીમું કર્યું છે. આ સલામત સરકારી બોન્ડ્સ (bonds) ઓછા વેચીને અથવા ઓછા રાખીને, બેંકો વ્યવસાયો અને વ્યક્તિઓને ઉધાર આપવા માટે રોકડ મુક્ત કરી રહી છે. જ્યારે આ ટૂંકા ગાળામાં લોનની માંગને પહોંચી વળવામાં મદદ કરે છે, ત્યારે તે બેંક બેલેન્સ શીટ (balance sheets) ની રચનામાં ફેરફાર કરે છે, જેનાથી તેઓ સરકારી બોન્ડ્સની સલામતી પર ઓછી નિર્ભર રહે છે અને સક્રિય ધિરાણ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
રોકાણકારોએ શું ટ્રેક કરવું?
રોકાણકારોએ આવતા ક્વાર્ટરમાં (quarters) બેંકો આ મિસમેચ (mismatch) ને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે તેના પર નજર રાખવી જોઈએ. મુખ્ય બાબત એ જોવાની છે કે શું બેંકો વધુ બચતકર્તાઓને આકર્ષવા માટે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (fixed deposits) પર ઓફર કરતા વ્યાજ દરો વધારવા માટે દબાણ હેઠળ છે. જો ડિપોઝિટ રેટ્સ (deposit rates) વધે, તો બેંકોને એક સંતુલન કાર્યનો સામનો કરવો પડશે: તેઓએ કાં તો ઊંચા ખર્ચને શોષી લેવો પડશે, જે તેમના પ્રોફિટ માર્જિનને ઘટાડે છે, અથવા લોન વ્યાજ દરો વધારીને ઉધાર લેનારાઓને પસાર કરવો પડશે, જે સંભવિત રૂપે લોનની માંગને ધીમી કરી શકે છે. વધુમાં, ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ રેશિયો (Credit-Deposit Ratio) પર નજર રાખવી મહત્વપૂર્ણ રહેશે; જો તે 80% થી ઉપર રહે છે, તો તે સૂચવે છે કે સિસ્ટમ રોકડમાં ચુસ્ત રહે છે, જે ક્ષેત્ર માટે એક માળખાકીય પડકાર છે.