ભારતના માઈક્રોફાઇનાન્સ સેક્ટરમાં મોટા પાયે ફેરફારો થઈ રહ્યા છે. હવે લોનનું સરેરાશ કદ વધીને **₹62,962** થયું છે, જ્યારે પોર્ટફોલિયોમાં **7.6%** નો ઘટાડો નોંધાયો છે. RBI ના કડક નિયમો અને રેમિટન્સમાં બદલાવને કારણે ડિફોલ્ટ રેટ **17.4%** સુધી પહોંચી ગયો છે, જે રોકાણકારો માટે ચિંતાનો વિષય છે.
ભારતીય માઈક્રોફાઇનાન્સ સેક્ટર એક મોટા પરિવર્તનના દોરમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. સંસ્થાઓ હવે નાની લોન આપવાને બદલે મોટા લોન કદ તરફ વળી રહી છે. ડેટા દર્શાવે છે કે સરેરાશ લોન સાઈઝ વધીને ₹62,962 થઈ ગઈ છે, જેની સામે કુલ પોર્ટફોલિયો વેલ્યુમાં 7.6% નો ઘટાડો આવ્યો છે. આ ફેરફાર પાછળ RBI ના કડક નિયમો અને બદલાતી જોખમ સમજ મુખ્ય કારણો છે.
RBI ના નિયમો અને રેમિટન્સની અસર
Reserve Bank of India (RBI) એ કડક નિયમો લાગુ કર્યા છે, જેનાથી એક જ વ્યક્તિ ઘણી બધી જગ્યાએથી લોન ન લઈ શકે. આ નિયમોને કારણે ખાનગી બેંકો અને સંસ્થાઓ ₹50,000 થી ઓછી લોન આપવાથી દૂર થઈ રહી છે જેથી જોખમ ઓછું કરી શકાય.
આ ઉપરાંત, રેમિટન્સ પેટર્નમાં પણ મોટો બદલાવ આવ્યો છે. FY26 માં ભારતને $110.47 અબજ નું રેમિટન્સ મળ્યું છે, પરંતુ ગલ્ફ દેશોમાંથી આવતા નાણાંનો હિસ્સો એક દાયકા પહેલાના 46.7% થી ઘટીને 37.9% પર આવી ગયો છે. ગ્રામીણ પરિવારો ઘણીવાર આ નાણાં પર આધારિત હોય છે, તેથી તેમની લોન ચુકવવાની ક્ષમતા પર સીધી અસર પડી રહી છે.
એસેટ ક્વોલિટી અને ભવિષ્યની રણનીતિ
એસેટ ક્વોલિટી હાલમાં સૌથી મોટી ચિંતા છે, કારણ કે 180-દિવસ ઓવરડ્યુ કેટેગરીમાં ડિફોલ્ટ 440 બેસિસ પોઈન્ટ વધીને 17.4% પર પહોંચ્યા છે. આ સમસ્યાને ઉકેલવા માટે સંસ્થાઓ હવે માત્ર ક્રેડિટ બ્યુરો રિપોર્ટ્સ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે Account Aggregator ફ્રેમવર્ક અને UPI ટ્રાન્ઝેક્શન પેટર્નનો ઉપયોગ કરી રહી છે જેથી ગ્રાહકની વાસ્તવિક આવક જાણી શકાય.
ઉદ્યોગના નિષ્ણાતો હવે માઈક્રોફાઇનાન્સ માટેની આવક મર્યાદા (Income Threshold), જે છેલ્લા 4 વર્ષથી ₹3 લાખ પ્રતિ વર્ષ છે, તેને વધારવાની માંગ કરી રહ્યા છે. સાથે જ, Mudra Bank ને માઈક્રોફાઇનાન્સ સંસ્થાઓ માટે રીફાઇનાન્સ પ્રોવાઈડર બનાવવાની ચર્ચા પણ તેજ બની છે. હાલમાં ભારતમાં પરિવારોની ઔપચારિક ક્રેડિટ પર નિર્ભરતા 51.2% છે, તેથી આગામી ક્વાર્ટરમાં સેક્ટરની સ્થિરતા તેના ફંડિંગ અને બેડ લોન મેનેજમેન્ટ પર નિર્ભર રહેશે.