ભારતીય કંપનીઓનો વિદેશી દેવાનો વિક્રમી પ્રવાહ: ₹36,000 કરોડથી વધુનું ભંડોળ, પણ ચલણના જોખમ સામે સાવચેતી

ભંડોળનો વિસ્ફોટ: ડિસેમ્બરમાં રેકોર્ડ સ્તરે વિદેશી દેવું

ડિસેમ્બર 2025માં ભારતીય કોર્પોરેટ જગતે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાંથી ભંડોળ એકત્ર કરવા માટે અભૂતપૂર્વ ગતિ દર્શાવી. કુલ $4.43 બિલિયન ના filings માંથી, $3.12 બિલિયન સીધા ઓટોમેટિક રૂટ (Automatic Route) હેઠળ આવ્યા, જે ભંડોળ મેળવવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. જ્યારે બાકીના $1.31 બિલિયન માટે ખાસ નિયમનકારી મંજૂરી (Regulatory Approval) જરૂરી હતી. આ દર્શાવે છે કે કંપનીઓ વિવિધ માર્ગો દ્વારા પોતાની મૂડી જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે સક્રિય છે.

કઈ કંપનીઓએ કેટલું ભંડોળ મેળવ્યું?

• IRFC: ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ માટે $299.5 મિલિયન.
• Air India: કેપિટલ ગુડ્સની આયાત માટે મુખ્યત્વે $154.9 મિલિયન.
• Indian Oil Corporation (IOC): હાલના ECBs ને રિફાઇનાન્સ કરવા $300 મિલિયન.
• Aditya Birla Capital NBFC: આગામી ત્રણ વર્ષમાં ઓન-લેન્ડિંગ (On-lending) માટે $300 મિલિયન.
• Piramal Finance Ltd: ચાર વર્ષના સમયગાળા માટે સમાન હેતુ માટે $125 મિલિયન.
• HDB Financial Services: મલ્ટિલેટરલ સંસ્થાઓ પાસેથી ઓન-લેન્ડિંગ માટે $150 મિલિયન.
• Power Finance Corporation (PFC): ઓન-લેન્ડિંગ માટે $499.8 મિલિયન.
• EXIM Bank: ઓન-લેન્ડિંગ પ્રવૃત્તિઓ માટે $350 મિલિયન.
• InterGlobe Aviation: કેપિટલ ગુડ્સની આયાત માટે મોટી રકમ $4.63 બિલિયન.

ચલણના જોખમનું સંકટ: રૂપિયા સામે ડોલરની મજબૂતી

વિદેશી ચલણમાં આટલું મોટું દેવું લેવાથી કંપનીઓ કરન્સીના વધઘટ સામે વધુ સંવેદનશીલ બની છે. છેલ્લા બાર મહિનામાં ભારતીય રૂપિયો અમેરિકી ડોલર સામે લગભગ 4.23% નબળો પડ્યો છે, અને 10 ફેબ્રુઆરી, 2026ના રોજ 90.4680 ના સ્તરે પહોંચ્યો હતો. 2026ના અંત સુધીમાં રૂપિયો 87 થી 90 ની વચ્ચે રહેવાની આગાહીઓ વચ્ચે, વિદેશી ચલણમાં દેવું ધરાવતી કંપનીઓ માટે ચુકવણીનો બોજ વધી શકે છે. ECBs માં આ પ્રકારનું એક્સચેન્જ રેટ રિસ્ક (Exchange Rate Risk) રહેલું છે, જ્યાં મુદ્દલ અને વ્યાજની ચુકવણી વિદેશી ચલણમાં કરવી પડે છે, જે રૂપિયાના મોટા અવમૂલ્યનના કિસ્સામાં સસ્તા વ્યાજદરના ફાયદાને ઘટાડી શકે છે.

NBFCs અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેક્ટરની તેજી

નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્સિયલ કંપનીઓ (NBFCs) અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર-કેન્દ્રિત સંસ્થાઓ આ ભંડોળ એકત્ર કરવાના ટ્રેન્ડમાં આગળ છે. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા NBFCs માટે બેંક ક્રેડિટ પર રિસ્ક વેઇટેજ (Risk Weightage) વધારવા જેવા તાજેતરના પગલાંએ સ્થાનિક ધિરાણ ખર્ચમાં વધારો કર્યો હોવાની શક્યતા છે, જેના કારણે ઓન-લેન્ડિંગ અને વર્કિંગ કેપિટલ જરૂરિયાતો માટે ECBs વધુ આકર્ષક બન્યા છે. IRFC અને PFC જેવી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓ માટે, મોટા પાયાના પ્રોજેક્ટ્સને ભંડોળ પૂરું પાડવા માટે ECBs નિર્ણાયક છે.

દેવાનો બોજ અને લિવરેજનું જોખમ

ભલે આ દેવું વૃદ્ધિને વેગ આપે, પરંતુ તે ઘણી ભારતીય કોર્પોરેશનો માટે નાણાકીય લિવરેજ (Financial Leverage) માં પણ વધારો કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, IRFC નો ડેટ-ટુ-ઇક્વિટી (Debt-to-Equity) રેશિયો પાંચ વર્ષમાં સરેરાશ 8.81 રહ્યો છે, અને માર્ચ 2025 સુધીમાં તેનો નેટ ડેટ ટુ ઇક્વિટી 774.4% હતો. તેવી જ રીતે, Aditya Birla Capital નો ડેટ-ટુ-ઇક્વિટી રેશિયો 4.37 છે. ઊંચું લિવરેજ નાણાકીય જોખમમાં વધારો કરે છે, જેનાથી આ કંપનીઓ આર્થિક મંદી અને વ્યાજ દરમાં વધારા સામે વધુ સંવેદનશીલ બને છે.

મેક્રો ઇકોનોમિક પરિદ્રશ્ય

આ ઉચ્ચ વિદેશી ધિરાણનો સમયગાળો સ્થિર સ્થાનિક નાણાકીય નીતિના પૃષ્ઠભૂમિમાં આવે છે. RBI એ ફેબ્રુઆરી 2026 માં મુખ્ય રેપો રેટ (Repo Rate) 5.25% પર યથાવત રાખ્યો હતો. ભારતનો GDP સપ્ટેમ્બર ક્વાર્ટર 2025 માં 8.2% વધ્યો હતો, અને FY26 માટે GDP આગાહી 7.4% કરવામાં આવી છે. નીચા સ્થાનિક વ્યાજ દરોનું આ વાતાવરણ કંપનીઓને વિદેશમાં સસ્તા ભંડોળ શોધવા માટે વધુ પ્રોત્સાહન આપી શકે છે.

વિશ્લેષકોનો મત અને ભવિષ્યનો અંદાજ

વિશ્લેષકો 2026 માટે ભારતીય રૂપિયામાં અસ્થિર પરંતુ સામાન્ય રીતે સ્થિરથી થોડો મજબૂત રહેવાનો અંદાજ લગાવી રહ્યા છે. જોકે, વૈશ્વિક વેપાર કરારો અને સંભવિત યુએસ ટેરિફ અંગેની અનિશ્ચિતતા એક પરિબળ બની રહેશે. ભારતીય કોર્પોરેશનો દ્વારા ECBs પર સતત નિર્ભરતા વિદેશી મૂડીની માંગ દર્શાવે છે. ઊંચા વૈશ્વિક વ્યાજ દરો અને સતત ચલણની અસ્થિરતાને કારણે, બાહ્ય દેવાનું સાવચેતીપૂર્વક સંચાલન નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય માટે નિર્ણાયક રહેશે.