PSB બેંક મર્જર પર વિરામ: ભારત સરકાર 'મેગા-લેન્ડર્સ' બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે

બેંક મર્જરથી 'મેગા-લેન્ડર્સ' તરફ વ્યૂહાત્મક બદલાવ

સરકાર પબ્લિક સેક્ટર બેંકો (PSB) ના મર્જરના સીધા રોડમેપથી આગળ વધી રહી છે. હવે, 'હાઈ-લેવલ કમિટી ઓન બેંકિંગ ફોર વિકસિત ભારત' ની રચના દ્વારા બેંકિંગ સેક્ટરના રિફોર્મ્સ માટે વધુ ગહન અને વ્યૂહાત્મક અભિગમ અપનાવવામાં આવશે. આ સમિતિ 'વિકસિત ભારત' ની જરૂરિયાતો પૂરી કરી શકે તેવા 'મેગા-લેન્ડર્સ' ની બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરશે. આ પહેલા 2019-2020 દરમિયાન બેંક ઓફ બરોડા, પંજાબ નેશનલ બેંક, કેનરા બેંક અને ઇન્ડિયન બેંક જેવા મર્જર થયા હતા, જેનાથી પ્રોફિટેબિલિટી અને કાર્યક્ષમતામાં સુધારો જોવા મળ્યો હતો. પરંતુ હવે મોટા પાયે અને વધુ સક્ષમ બેંકો બનાવવા પર ભાર મુકવામાં આવશે.

બેંકિંગ સેક્ટરની સ્થિતિ અને ક્ષમતા

આરબીઆઈ (RBI) ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ ખાતરી આપી છે કે બેંકિંગ સિસ્ટમ મજબૂત છે અને આગામી ચારથી પાંચ વર્ષ સુધી ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth) ને ટેકો આપવા માટે પૂરતી મૂડી ધરાવે છે. જોકે, કેટલાક પડકારો પણ છે. જાન્યુઆરી 2026 ના આંકડા મુજબ, બેંક ક્રેડિટ ગ્રોથ 13.1% વાર્ષિક ધોરણે નોંધાયો છે, જ્યારે ડિપોઝિટ ગ્રોથ ઘટીને 10.6% થયો છે. આ અસંતુલનને કારણે લોન-ટુ-ડિપોઝિટ રેશિયો (LDR) વધીને 81.7% થયો છે, જે ફંડિંગ માટે એક મોટો પડકાર બની શકે છે. લિક્વિડિટી (Liquidity) ઘટવા છતાં, પબ્લિક સેક્ટર બેંકોએ ક્રેડિટમાં પોતાનો માર્કેટ શેર વધારવામાં સફળતા મેળવી છે. ICRA નું અનુમાન છે કે FY27 માં ક્રેડિટ ગ્રોથ લગભગ 13% રહેશે, પરંતુ LDR એક મુખ્ય ચિંતાનો વિષય બની રહેશે.

કોર્પોરેટ રિસ્ટ્રક્ચરિંગ: એક સમાંતર વ્યૂહરચના

બેંકિંગ સેક્ટરની સમીક્ષાની સાથે સાથે, બજેટ 2026-27 માં પાવર ફાઇનાન્સ કોર્પોરેશન (PFC) અને રૂરલ ઇલેક્ટ્રિફિકેશન કોર્પોરેશન (REC) જેવી સરકારી નાણાકીય સંસ્થાઓના પુનર્ગઠન (Restructuring) નો પ્રસ્તાવ પણ મુકવામાં આવ્યો છે. આ પગલાંનો ઉદ્દેશ્ય આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ફંડિંગ સંસ્થાઓમાં કાર્યક્ષમતા અને સ્કેલ વધારવાનો છે. PFC અને REC બંને એક સમાન ક્ષેત્રમાં કાર્યરત છે.

બજારનો દ્રષ્ટિકોણ: ધીમી પ્રક્રિયા અને મૂલ્યાંકનનો તફાવત

હાઈ-લેવલ કમિટીની રચના વ્યૂહાત્મક હોવા છતાં, તેમાં અમલદારશાહી (Bureaucratic inertia) અને નિર્ણય લેવામાં વિલંબ થવાનું જોખમ રહેલું છે. 'મેગા-લેન્ડર' વ્યૂહરચનાના અમલીકરણ અંગે અનિશ્ચિતતાનો સમયગાળો રહી શકે છે. પ્રાઈવેટ સેક્ટર બેંકો જેવી કે HDFC બેંક (P/E ~18x-21x) અને ICICI બેંક (P/E ~18x-21x) ની સરખામણીમાં SBI (P/E ~10.7x-14x) અને બેંક ઓફ બરોડા (P/E ~7.8x-8.3x) જેવા PSB નું વેલ્યુએશન (Valuation) ઓછું છે. SBI નું માર્કેટ કેપ ₹11 ટ્રિલિયન થી વધુ છે. તાજેતરમાં IDFC ફર્સ્ટ બેંકમાં થયેલ ₹590 કરોડ નો ફ્રોડ (Fraud) એક ગંભીર ઘટના છે, જોકે RBI ગવર્નરના મતે તે સિસ્ટમ-વ્યાપી નથી.

ભવિષ્યનું ચિત્ર: $30 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર માટે તૈયારી

'વિકસિત ભારત' ના 2047 સુધીમાં $30 ટ્રિલિયન ની અર્થવ્યવસ્થા બનવાના લક્ષ્યાંકને હાંસલ કરવા માટે બેંકિંગ સેક્ટરનું વિસ્તરણ અને કાર્યક્ષમતા વધારવી પડશે. આ માટે વૈશ્વિક સ્તરે બેંકિંગ M&A માં એકીકરણ (Consolidation) વધી રહ્યું છે. 'મેગા-લેન્ડર્સ' બનાવવાનો ઉદ્દેશ્ય એવી સંસ્થાઓ તૈયાર કરવાનો છે જે વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકે, જેમ કે 2047 સુધીમાં વિશ્વની ટોચની 20 બેંકોમાં બે ભારતીય બેંકોનો સમાવેશ થાય. આ કમિટી-આધારિત અભિગમની સફળતા તેના નક્કર અને કાર્યક્ષમ સુધારા લાવવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર રહેશે.