ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડ બિઝનેસ ડાઉન? બેંકોની પ્રોફિટેબિલિટી ઘટી, જાણો શું છે કારણ!

ક્રેડિટ કાર્ડ માર્કેટમાં બદલાતા સમીકરણો

ભારતમાં ક્રેડિટ કાર્ડનો ઉપયોગ કરતી વખતે વ્યાજની આવક બેંકો માટે એક મુખ્ય સ્ત્રોત રહી છે. જોકે, 'Revolver' ગ્રાહકોની સંખ્યામાં થયેલો ઘટાડો આ મોડેલને અસર કરી રહ્યો છે. SBI Cards માં પણ આ 'Revolver Rate' Q1 2021 માં 34% હતી, જે Q1 2026 સુધીમાં ઘટીને 22% થઈ ગઈ છે. આ બધા વચ્ચે, ક્રેડિટ કાર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શનમાં જબરદસ્ત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. 2021 થી 2025 દરમિયાન ટ્રાન્ઝેક્શન 2.6x થી વધુ વધ્યા છે, જે 2025 માં 570 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન અને ₹23.2 લાખ કરોડની કિંમત સુધી પહોંચ્યા છે. પ્રાઇવેટ સેક્ટર બેંકોએ ડિસેમ્બર 2025 સુધીમાં 71.1% માર્કેટ શેર પર પોતાનો કબજો જમાવી લીધો છે. જોકે, નવા કાર્ડ ઇશ્યૂ (New Card Issuance) માં થોડી મંદી જોવા મળી છે, જેમાં Q2 FY26 માં 28% નો વાર્ષિક ઘટાડો નોંધાયો છે.

વ્યાજની આવકથી આગળ: નવી રણનીતિઓ

ઓછા 'Revolvers' ને કારણે, બેંકો હવે વ્યાજ સિવાયની આવકના સ્ત્રોતો પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. ICICI Bank અને Kotak Mahindra Bank જેવી સંસ્થાઓ કોસ્ટ કંટ્રોલ (Cost Control), વધુ સારા રિવોર્ડ પ્રોગ્રામ્સ (Reward Programs) અને EMI પોર્ટફોલિયોના વિસ્તરણ પર ભાર મૂકી રહી છે. આમાં UPI-લિંક્ડ ક્રેડિટ કાર્ડનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે હવે 40% ટ્રાન્ઝેક્શન ધરાવે છે, તેમજ RuPay કાર્ડ્સને પ્રોત્સાહન પણ આપવામાં આવી રહ્યું છે. ફિનટેક (Fintech) કંપનીઓ પણ આ માર્કેટમાં 15% જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે, જે ડેટા એનાલિટિક્સ (Data Analytics) નો ઉપયોગ કરીને નવીન ક્રેડિટ સેવાઓ પૂરી પાડે છે.

જોખમો અને નિયમનકારી દબાણ

આ ઝડપી વિકાસ સાથે કેટલાક જોખમો પણ સંકળાયેલા છે. લોનની ગુણવત્તા (Loan Quality) અને ગ્રાહકો પર દેવાનો બોજ વધવાની ચિંતાઓ વધી રહી છે. નોન-પર્ફોર્મિંગ એસેટ્સ (NPAs) માં વધારો થતાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ ક્રેડિટ કાર્ડ જેવા અસુરક્ષિત લોન પર રિસ્ક વેઇટ્સ (Risk Weights) વધારીને 150% કરી દીધા છે, જેના કારણે વૃદ્ધિ ધીમી પડી છે. નવા કાર્ડ ઇશ્યૂમાં થયેલો ઘટાડો આ દર્શાવે છે.

આકર્ષક રિવોર્ડ પ્રોગ્રામ્સનો ખર્ચ પણ વધી રહ્યો છે. ICICI Bank જેવી બેંકો કેશબેક (Cashback), લાઉન્જ એક્સેસ (Lounge Access) અને રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સ (Reward Points) ઘટાડી રહી છે. આના મુખ્ય કારણોમાં વધતો ઓપરેટિંગ ખર્ચ, મોડી ચુકવણી અને ધીમી પડી રહેલી ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. ક્રેડિટ કાર્ડ પર વ્યાજ દર હજુ પણ 30% થી 48% ની રેન્જમાં ઊંચા છે.

ક્રેડિટ કાર્ડ્સનું ભવિષ્ય: મોડેલમાં પરિવર્તન

ભારતીય ક્રેડિટ કાર્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી હવે વ્યાજ-આવક મોડેલ (Interest-income model) થી ટ્રાન્ઝેક્શન વોલ્યુમ, ફી અને ઇન્ટિગ્રેટેડ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસીસ (Integrated Financial Services) આધારિત મોડેલ તરફ આગળ વધી રહી છે. ગ્રાહક ખર્ચ સતત વધી રહ્યો છે, પરંતુ બેંકો નવા ગ્રાહકો મેળવવામાં વધુ સાવચેત બની છે. હવે કો-બ્રાન્ડેડ કાર્ડ્સ, ઇન્સ્ટોલમેન્ટ પ્લાન (Installment Plans) અને અન્ય વેલ્યુ-એડેડ સર્વિસીસ (Value-added services) દ્વારા ગ્રાહકો સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાણ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. આ નવા મોડેલની સફળતા મજબૂત રિસ્ક મેનેજમેન્ટ (Risk Management), સતત પ્રોડક્ટ ઇનોવેશન (Product Innovation) અને નિયમનકારી ફેરફારો વચ્ચે ગ્રાહક વૃદ્ધિ અને એસેટ ક્વોલિટી (Asset Quality) ને સંતુલિત કરવા પર નિર્ભર રહેશે.