Whalesbook
લોન ગ્રોથ ડિપોઝિટથી આગળ વધ્યો
ભારતીય બેંકોમાં ધિરાણમાં (Lending) ભારે ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. ગત વર્ષની સરખામણીમાં ક્રેડિટ ગ્રોથ 16% નોંધાયો છે, જે ફક્ત બે સપ્તાહ પહેલાના 15% કરતાં પણ વધારે છે. લોનની આ મજબૂત માંગની સામે ડિપોઝિટ ગ્રોથ 12.3% રહ્યો છે, જે 12.2% થી નજીવો વધારો છે. પરિણામે, એપ્રિલના અંત સુધીમાં ક્રેડિટ-ડિપોઝિટ (C/D) રેશિયો 82.01% પર પહોંચી ગયો છે. આ રેશિયો, જે દર્શાવે છે કે બેંકો પોતાની કેટલી ડિપોઝિટ ધિરાણ તરીકે આપે છે, તે હવે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દ્વારા નિર્ધારિત 60-80% ની રેન્જ કરતાં વધી ગયો છે. બેંકો પોતાની મોટાભાગની ડિપોઝિટ ધિરાણમાં વાપરી રહી છે, જે એક વધતી જતી વૃત્તિ છે અને ડિસેમ્બર 2023માં 20 વર્ષના ઉચ્ચ સ્તરે 80% સુધી પહોંચી ગઈ હતી.
ફંડિંગનું દબાણ અને નફામાં ઘટાડો
લોન અને ડિપોઝિટ વૃદ્ધિ વચ્ચેના આ સતત અંતરને કારણે બેંકોના નફા (Profits) અને રોકડ પ્રવાહ (Cash Flow) પર દબાણ વધી રહ્યું છે. કારણ કે ડિપોઝિટ ધિરાણની ગતિ સાથે તાલ મિલાવી રહી નથી, બેંકોને હોલસેલ માર્કેટમાંથી મોંઘી ફંડિંગનો ઉપયોગ કરવો પડી રહ્યો છે. આ સ્થિતિ સસ્તા Current Account Savings Account (CASA) ડિપોઝિટમાં ઘટાડો થતાં વધુ વણસી છે, જે હવે લગભગ 37.5% છે, જ્યારે અગાઉ તે લગભગ 40% હતી. પરિણામે, બેંક નફાકારકતાના મુખ્ય માપદંડ, Net Interest Margins (NIMs), પર અસર પડી રહી છે. રિપોર્ટ્સ મુજબ, FY25 માટે NIMs ઘટીને 3.1% થઈ ગયા છે, જે FY24 માં 3.3% હતા અને અગાઉના ઉછાળાનો અંત આવ્યો છે. પ્રાઇવેટ બેંકો, જે સામાન્ય રીતે પોતાની ડિપોઝિટની તુલનામાં વધુ ધિરાણ આપે છે, તે ખાસ કરીને જોખમમાં છે અને ડિપોઝિટ માટે વધુ કડક સ્પર્ધાનો સામનો કરી રહી છે.
આર્થિક આઉટલૂક અને સેક્ટરની સંભાવનાઓ
આંતરિક પડકારો હોવા છતાં, ભારતીય અર્થતંત્ર સતત ધિરાણ વૃદ્ધિ માટે કેટલાક પરિબળો પૂરા પાડી રહ્યું છે. અર્થતંત્ર મજબૂત ગ્રોથ (Growth) દર્શાવશે તેવી અપેક્ષા છે, આ વર્ષ માટે લગભગ 6.9% નો અંદાજ છે, અને 2021 થી 9-12% ની સરેરાશ વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે ધિરાણની માંગને વેગ આપી રહી છે. મોંઘવારી (Inflation) એપ્રિલ 2026 સુધીમાં અંદાજે 3.8% સુધી પહોંચી રહી છે, પરંતુ તે હજુ પણ RBI ના 4% ના લક્ષ્યાંકની અંદર છે. સેન્ટ્રલ બેંક પોતાની મોનેટરી પોલિસીને તટસ્થ રાખી રહી છે. વિશ્લેષકો અપેક્ષા રાખે છે કે ક્રેડિટ ગ્રોથ સ્વસ્થ રહેશે, જોકે તેમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે, 2026ના બાકીના સમયગાળા માટે 11-13% ની આગાહી છે. આ આગાહી વૈશ્વિક ક્રેડિટ ગ્રોથના અનુમાનો કરતાં વધુ આશાવાદી છે. જોકે, લિક્વિડિટીની સ્થિતિ કડક થતાં આ ક્ષેત્રને પુરવઠા (Supply) મર્યાદાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ઝડપી ક્રેડિટ ગ્રોથના જોખમો
ઉચ્ચ C/D રેશિયો અને લોન તથા ડિપોઝિટ વચ્ચે વધતા જતા અંતરમાં નોંધપાત્ર જોખમો રહેલા છે. ઐતિહાસિક રીતે, ઝડપી ધિરાણ વિસ્તરણ ઘણીવાર નાણાકીય અસ્થિરતા તરફ દોરી જાય છે, જેમાં ક્રેડિટ બૂમ પછી લોનની ગુણવત્તામાં ઘટાડો જોવા મળે છે. ક્રેડિટ રિસ્ક વધી રહ્યું છે, ખાસ કરીને અનસિક્યોર્ડ પર્સનલ લોન અને Micro, Small, and Medium Enterprises (MSME) સેક્ટરમાં, નવા Non-Performing Assets (NPAs) વધવાની અપેક્ષા છે. જો C/D રેશિયો 85% થી ઉપર જાય, તો RBI વ્યાપક નીતિગત પગલાં લઈ શકે છે. વધુમાં, ગ્રાહકોની આદતો બદલાઈ રહી છે, જેમાં વધુ લોકો બચત ખાતામાંથી રોકાણના વિકલ્પો તરફ નાણાં ખસેડી રહ્યા છે, જે બેંકો કેટલી ડિપોઝિટ એકત્ર કરી શકે છે તેના પર અસર કરે છે. સસ્તા અને સરળતાથી ઉપલબ્ધ CASA ડિપોઝિટનો સમય પૂરો થઈ ગયો હોય તેવું લાગે છે, જેના કારણે બેંકોએ પોતાની કોર ડિપોઝિટ એકત્ર કરવાની વ્યૂહરચનાઓ પર પુનર્વિચાર કરવાની જરૂર પડશે.
બેંકો માટે આઉટલૂક
નિષ્ણાતો અપેક્ષા રાખે છે કે C/D રેશિયો ધીમે ધીમે સામાન્ય સ્તરે પાછો ફરશે, જે સંભવતઃ માર્ચ 2027 સુધીમાં લગભગ 79-80% ની આસપાસ રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે બેંકોએ ડિપોઝિટ માટે મજબૂત સ્પર્ધાનો સામનો કરવાનું ચાલુ રાખવું પડશે, જેના કારણે ભંડોળ આકર્ષવાની તેમની ક્ષમતા એક મુખ્ય ફાયદો બનશે. જ્યારે બેંકિંગ ક્ષેત્ર ધીમી વૃદ્ધિ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, ત્યારે તેની મજબૂતીનું પરીક્ષણ તેની રોકડ, ફંડિંગ ખર્ચ અને બદલાતા ક્રેડિટ જોખમોને કેટલી સારી રીતે મેનેજ કરે છે તેના પર થશે, ખાસ કરીને બદલાતા આર્થિક અને નિયમનકારી પરિદ્રશ્યમાં.