ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સરપ્લસ (Liquidity Surplus) વધીને **₹6.65 લાખ કરોડ** સુધી પહોંચી ગયું છે, જે એપ્રિલ **2022** પછીનું ઉચ્ચતમ સ્તર છે. વિદેશી હૂંડિયામણના પ્રવાહને કારણે આ વધારો જોવા મળ્યો છે.
રેકોર્ડ સ્તરે લિક્વિડિટી
૩૧ ઓગસ્ટ, 2026 સુધીમાં ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી સરપ્લસ ₹6.65 લાખ કરોડ નોંધાયું છે. આ આંકડો ૧૯ એપ્રિલ, 2022 પછીનો સૌથી ઊંચો આંકડો છે. આ અચાનક આવેલા વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ Foreign Currency Non-Resident (FCNR(B)) સ્વેપ વિન્ડોની સમાપ્તિ અને ત્યારબાદ વિદેશી ચલણની મોટી થાપણો છે.
RBI નું મેનેજમેન્ટ અને બેંકોની રણનીતિ
આ વધારાની લિક્વિડિટીને નિયંત્રિત કરવા માટે, Reserve Bank of India (RBI) દ્વારા Variable Rate Reverse Repo (VRRR) હરાજી કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, બેંકો લાંબા ગાળાના રોકાણ કરતા ટૂંકા ગાળાના 'ઓવરનાઈટ' રોકાણ પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે, જેથી જરૂર પડ્યે તરત જ રોકડ મેળવી શકાય.
રોકાણકારો માટે શું છે જોખમ?
જ્યારે સિસ્ટમમાં વધુ પડતી લિક્વિડિટી હોય, ત્યારે બેંકો માટે તે પડકારરૂપ બની શકે છે. વધુ પડતી રોકડ જ્યારે લોન તરીકે વહેંચાતી નથી, ત્યારે તે ઓછા વળતર આપતી એસેટ્સમાં જમા રહે છે. આનાથી બેંકોના Net Interest Margins (NIMs) પર દબાણ આવી શકે છે. વધુમાં, નાની બેંકો અને મોટી સંસ્થાઓ વચ્ચે લિક્વિડિટીની વહેંચણી અસમાન હોઈ શકે છે, જે એક મોટું જોખમ ગણાય છે.
ભવિષ્યની દિશા
આગામી સમયમાં, ક્રેડિટ ગ્રોથ (Credit Growth) ની ગતિ કેવી રહે છે તે જોવું મહત્વનું રહેશે. જો લોનની માંગ વધશે, તો આ સરપ્લસ ઘટશે. જો માંગ ધીમી રહી, તો RBI એ લિક્વિડિટી ઘટાડવા માટે નવા પગલાં લેવા પડશે, જેના પર રોકાણકારોએ બાજ નજર રાખવી જોઈએ.