ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમમાં લિક્વિડિટી ઉછળીને રેકોર્ડ **₹10.5 લાખ કરોડ** પર પહોંચી છે. આ વધારા પાછળનું મુખ્ય કારણ FCNR ઇનફ્લો છે. મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવા અને વ્યાજ દરોને સ્થિર કરવા માટે RBI હવે **₹7 લાખ કરોડ**નું રિવર્સ રેપો ઓક્શન યોજવા જઈ રહી છે.
ભારતીય બેંકિંગ સિસ્ટમ હાલમાં અંદાજે ₹10.5 લાખ કરોડના જંગી લિક્વિડિટી સરપ્લસનો સામનો કરી રહી છે. આટલી મોટી રોકડ રકમનું મુખ્ય કારણ ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ (FCNR) ઇનફ્લો છે, જે RBI ની સ્વૈપ ફેસિલિટી હેઠળ $127.23 અબજ સુધી પહોંચી ગયા છે. આ વધારાને કારણે બેંકો માટે ટૂંકા ગાળાની લોન લેવાનો ખર્ચ ઘટ્યો છે, જેના લીધે સર્ટિફિકેટ ઓફ ડિપોઝિટ (CD) રેટ્સ તેમના વાર્ષિક શિખરથી 100 બેસિસ પોઈન્ટ્સ કરતા વધુ નીચે આવી ગયા છે.\n\n### RBI દ્વારા રોકડ ખેંચવાની તૈયારી\n\nવધારાની રોકડને કારણે બજારમાં અસ્થિરતા ન આવે તે માટે, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ 7 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ ₹7 લાખ કરોડ માટે 30-દિવસીય વેરીએબલ રેટ રિવર્સ રેપો (VRRR) ઓક્શનનું આયોજન કર્યું છે. આ પગલાનો ઉદ્દેશ્ય સિસ્ટમમાંથી વધારાની રોકડ પાછી ખેંચીને ટૂંકા ગાળાના વ્યાજ દરોને પોલિસી રેપો રેટની નજીક રાખવાનો છે.\n\n### બેંકિંગ સેક્ટર અને રોકાણકારો પર અસર\n\nબેંકિંગ સ્ટોક્સમાં રોકાણ કરનારાઓ માટે આ પરિસ્થિતિ મિશ્ર સંકેતો આપે છે. એક તરફ, ઓછો બોરોઈંગ કોસ્ટ બેંકોને મદદ કરે છે, પરંતુ જ્યારે સિસ્ટમમાં જરૂર કરતા વધુ લિક્વિડિટી હોય, ત્યારે બેંકો માટે તે નાણાંને નફાકારક રીતે લોન તરીકે વહેંચવા મુશ્કેલ બને છે. આના કારણે 'માર્જિન કોમ્પ્રેશન' (Margin Compression) નું જોખમ ઊભું થાય છે, એટલે કે ડિપોઝિટ પર ચૂકવાતા વ્યાજ અને લોન દ્વારા મળતી આવક વચ્ચેનો તફાવત ઘટી શકે છે.\n\nવધુમાં, મોંઘવારી (Inflation) પર પણ તેની લાંબા ગાળાની અસર થઈ શકે છે. જો આ લિક્વિડિટીનું સંચાલન અસરકારક રીતે નહીં થાય, તો તે ભવિષ્યમાં મોંઘવારી વધારી શકે છે, જે RBI ને વ્યાજ દરો અંગેના નિર્ણયોમાં ફેરફાર કરવા માટે મજબૂર કરી શકે છે.\n\n### રોકાણકારોએ શું જોવું જોઈએ?\n\nઆગામી સમયમાં રોકાણકારોએ RBI ના ઓક્શનના પરિણામ પર નજર રાખવી જોઈએ. જો બેંકો આ મોટી રકમ RBI પાસે પાર્ક કરવાને બદલે સિસ્ટમમાં જ રાખે, તો તે સરપ્લસને શોષવામાં મુશ્કેલી દર્શાવે છે. ઉપરાંત, આગામી ક્વાર્ટરના બેંકિંગ પરિણામોમાં માર્જિન પર દબાણ અને લેન્ડિંગ સ્ટ્રેટેજીમાં ફેરફારના સંકેતો તપાસવા અત્યંત મહત્વના રહેશે.