Whalesbook
રાજ્ય સરકારની મોટી કાર્યવાહી: બે બેન્કોની તપાસ શરૂ
હરિયાણા સરકારે IDFC First Bank અને AU Small Finance Bank માં સરકારી નાણાંના કથિત અનધિકૃત ટ્રાન્સફરની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા માટે એક હાઈ-લેવલ કમિટીની રચના કરી છે. નાણા વિભાગના એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી શ્રી અરુણ કુમાર ગુપ્તાના નેતૃત્વ હેઠળની આ કમિટી, રાજ્યની બેંકિંગ પોલિસી અને સરકારી ભંડોળના ડિપોઝિટ તથા રિકન્સીલીએશન (reconciliation) માં થયેલી કોઈપણ ખામીઓ, પ્રક્રિયાગત ક્ષતિઓ કે સિસ્ટમિક નિષ્ફળતાઓની તપાસ કરશે. આ કમિટીને એક મહિનાની અંદર પોતાનો રિપોર્ટ સુપરત કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. સરકારના નિર્દેશ બાદ, 18 ફેબ્રુઆરી, 2026 થી બંને બેન્કોને રાજ્ય સરકારના કામકાજ સંભાળવાથી ડી-એમપેનલ (de-empannel) કરી દેવાઈ છે, જે રાજ્યની બેંકિંગ પોલિસીની એક મોટી સમીક્ષા સૂચવે છે.
તપાસનું મુખ્ય કારણ: ફ્રોડ અને શેરબજાર પર અસર
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ IDFC First Bank ની ચંદીગઢ બ્રાંચમાં લગભગ ₹590 કરોડના ફ્રોડ (Fraud) ના ખુલાસા સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં હરિયાણા સરકારના અમુક બેંક એકાઉન્ટ્સ સામેલ હતા. બેંકે આ ઘટના બાદ રાજ્ય સરકારને ₹583 કરોડની રકમ પરત કરી દીધી છે. આ મોટા નાણાકીય ગેરરીતિના સમાચાર બાદ, IDFC First Bank ના શેરમાં 23 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ લગભગ 20% સુધીનો ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે તેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં મોટું નુકસાન થયું. AU Small Finance Bank ના શેરમાં પણ ડી-એમપેનલિંગ બાદ લગભગ 7.4% નો ઘટાડો નોંધાયો. AU બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, તેમના પ્રાથમિક આંતરિક રિવ્યુમાં બેંક પર કોઈ નાણાકીય અસર કે ફ્રોડની વાત સામે આવી નથી, અને થયેલા ટ્રાન્ઝેક્શન્સ સરકારી ઓથોરાઈઝ્ડ હતા.
સ્પર્ધકો અને સેક્ટર સંદર્ભ: શું કહે છે આંકડા?
આ ઘટનાએ IDFC First Bank અને AU Small Finance Bank ને તેમના સ્પર્ધકો સાથે સરખામણી હેઠળ મૂકી દીધા છે. IDFC First Bank નો P/E રેશિયો 40-45x ની રેન્જમાં છે, જ્યારે AU Small Finance Bank નો P/E 30-33x ની આસપાસ છે. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, IDFC First Bank નો નેટ NPA 0.53% અને ROE 4.24% છે, જ્યારે AU Small Finance Bank નો નેટ NPA 0.74% અને ROE 14.26% છે, જે AU બેંકને વધુ મજબૂત દર્શાવે છે. માલિકી માળખાની વાત કરીએ તો, IDFC First Bank માં 0% પ્રમોટર હોલ્ડિંગ છે, જ્યારે AU Small Finance Bank માં 22.8% પ્રમોટર હોલ્ડિંગ છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ આ ફ્રોડથી કોઈ સિસ્ટમિક રિસ્ક (Systemic Risk) ન હોવાનું જણાવ્યું છે, પરંતુ રાજ્ય સ્તરે સરકારી ભંડોળના સંચાલનમાં ગવર્નન્સ (Governance) ગેપ અંગે પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
જોખમો અને ઐતિહાસિક સમાનતાઓ
IDFC First Bank માં થયેલ ₹590 કરોડનો ફ્રોડ, જે તેના ત્રિમાસિક નેટ પ્રોફિટ કરતાં પણ વધારે છે, તે બેંકના આંતરિક નિયંત્રણોની અસરકારકતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા કરે છે. ભૂતકાળમાં ભારતમાં થયેલા મોટા ફાઇનાન્શિયલ ફ્રોડ, જેમ કે 1992 નો હર્ષદ મહેતા કૌભાંડ અને 2018 નો નિરવ મોદી-PNB કૌભાંડ, મોટા માર્કેટ ક્રેશ, રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ગુમાવવા અને કડક નિયમનકારી સુધારા તરફ દોરી ગયા હતા. જોકે RBI એ સિસ્ટમિક જોખમને નકારી કાઢ્યું છે, પરંતુ હરિયાણા સરકારની તાત્કાલિક કાર્યવાહી સૂચવે છે કે જાહેર ભંડોળ સાથે સંકળાયેલ ઓપરેશનલ નિષ્ફળતાઓ પ્રત્યે નીચી ટોલરન્સ છે. આનાથી અન્ય મિડ-ટાયર બેંકો અને SFBs કે જેઓ મોટી સરકારી ડિપોઝિટનું સંચાલન કરે છે, તેમના પર પણ દબાણ આવી શકે છે. શક્ય છે કે સરકારી ભંડોળ પ્રાઇવેટ બેંકોમાંથી PSU બેન્કો તરફ સ્થળાંતરિત થાય.
ભવિષ્યનું ચિત્ર: ચકાસણી અને રિકવરી
એનાલિસ્ટ્સ (Analysts) હાલમાં IDFC First Bank ના ફોરેન્સિક ઓડિટ અને ફંડ રિકવરી પ્રગતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે. કેટલીક ટાર્ગેટ પ્રાઈસ (Target Price) માં ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે, પરંતુ 'Buy' રેટિંગ હજુ પણ યથાવત છે, જે બેંકના લાંબા ગાળાના આઉટલૂકમાં વિશ્વાસ દર્શાવે છે. AU Small Finance Bank માટે, સંસ્થાકીય ગ્રાહકો સાથે વિશ્વાસ પુનઃનિર્માણ એ મુખ્ય ફોકસ રહેશે. એકંદરે, ભારતીય બેંકિંગ સેક્ટર માટે આઉટલૂક સાવચેતીપૂર્વક આશાવાદી છે, પરંતુ આ ઘટના ઓપરેશનલ અખંડિતતા અને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ પ્રથાઓ પર વધેલી ચકાસણીની એક શક્તિશાળી યાદ અપાવે છે.